GAPU iti panagbaliw ti klima, wenno saanen a kas idi a mabalin a masiertotayo no kaano ti panagtutudo ken no kaano ti kalgaw, agparikuttayo met iti panamagtalinaedtayo a nasalun-at latta dagiti tarakentayo a dingo a kas kadagiti baboy ken kalding.

Kas ita, nakabarbara ti panawen, iti aldaw man wenno iti rabii. Ngem adda met tiempona a nakalamlamiis. Isu a saanen as masalaan ti panawen, a kas itay kunada.

Ti ketdi sierto, isu ti kaadda ti El Nino wenno panagsagaba ti pagilian iti kinabara ti panawen a mangigapu met iti tikag wenno kinakiddit ti danum. Ket ti nakaro a pudot ken kinakiddit ti danum, apektaranna met dagiti tarakentayo a dingo.

No napudot ti panawen, ma-heat stress (masdo) dagiti dingo. Awan ganasda a mangan. Bumaba ti resistensiada.

Agmula kadagiti pagpakan a naandur iti pudot, kas iti madre agua.

Masadutda payen nga aganak.

Kolum

DAGITI VLOGGER ITI AMIANAN 18: Kitaem No Naisaldan 'Ta Balaymo, Atanud!

Ket no agkurang ti danum, ammotayon ti mapasamak. Ta ti danum, isu ti biag.

Bumaba met ti kalidad dagiti ruot a pagpakan. Di kad’ kapilitan a gumatangtayo iti feeds, a nagngina met.

Adtoy man ti sumagmamano a mabalintayo nga aramiden tapno maleplepan ti epekto ti nakaro a pudot kadagiti tarakentayo, kas imbinglay ni Engr. Juanito M. Maloom, Chief Science Research Specialist, National Tobacco Administration (NTA), Siudad ti Batac:  

1.      Agtaraken kadagiti napintas ti breed-na. Pilien dagitay naandur iti pudot. 

2.      Pasayaaten ti panagaramat iti danum.  No kasano ti kaadu ti masapul, isu laeng ti aramaten. Saan a gapu ta adu ti danum, belleng a belleng. 

3.      Agmula kadagiti pagpakan a naandur iti tikag.  Uray bassit ti danum, mabalin nga agbiag dagitoy.

4.      Agaramat kadagiti sistema iti pannakaimanehar dagiti rugit dagiti dingo.  Makiuman kadagiti ahensia maipapan kadagiti maitutop a teknolohia.

5.      Mabalin a suroten ti rotational grazing kadagiti taraken a kalding. Bingaybingayen ti pasto a pangiwarwaran kadagiti kalding tapno makaungar met dagiti ruot.

Ti panagbaliw ti klima, seknanna ti amin. Isu a masapul a:

Makibiang. Ammuen dagiti nadumaduma nga impormasion no ania ti kagagapu, epekto, ken no kasano a malapdan ti agtultuloy nga epekto ti climate change iti biagtayo.

Agsagana. Siguraduen nga adda masindadaan nga aramaten no adda emergency. Isagana dagiti kangrunaan ken alisto nga aramaten a kas iti danum, flashlight, medisina, makan a saan a nalaka a madadael, first-aid kit, ekstra a bateria, ken usaren iti bagi.

Makipartisipar. Makipartisipar kadagiti aktibidad iti komunidad mainaig iti panangsaluad iti aglawlaw.  Tumulong kadagiti simple nga aramid tapno malapdan ti agtultuloy a panagbaliw ti panawen. –O

(Bannawag, Peb. 1-15, 2024)