MERCY RAMOS-GAÑO

WEN, saan koma a maymaysa a klase lattan ti mula ti imulmulam iti talon wenno bangkagmo. Mauma met ti talon no kua. Isu la nga isun, kasla kunkunana. Ket agpasugnod. No agpasugnod, basbassit la ketdi ti maapitmo.

Isu a maibalakad ti panangbaliwbaliw kadagiti imula iti talon wenno bangkag (kuman). Iti Ingles, crop rotation ti awagna.  Wenno panagsisinnublat dagiti mula a taripatuen iti isu met laeng a talon.

Ngem apay a nasken ti kastoy?

Kolum

DAGITI VLOGGER ITI AMIANAN 15: Intayon Makiwatwat Idiay Bagulin!

Ammuentayo man dagiti pagsayaatan daytoy.  

1.      Agaluad dagiti sakit ken peste. Nadumaduma a mula, nadumaduma met nga insekto ti maawis a mabalin a mangdadael kadagitoy. Kasta met a sabasabali dagiti sakit a mabalin a mangatakar kadagiti mula. No baliwbaliwan ti imula, maguped ti life-cycle dagiti peste ken sakit a mabalin a nakabalayen iti daga wenno kadagiti plant residues wenno dagiti nabatbati a mula iti kataltalonan.  Ngarud, maikabassit ti panagusar no di man saanen a panagusar iti pestisidio.

2.      Pasayaatenna ti kondision ti daga. Babaen iti crop rotation, mapagtalinaed ti kinasalun-at ti daga.  Balansienna ti sustansia nga adda iti daytoy.  Nadumaduma a mula, nadumaduma met a sustansia ti daga ti ipaay wenno kasapulanna.  Kas ‘tay kunadan, makatulong dagiti leguminous crops wenno legumbre (kas iti utong, balatong, patani, ken kapadada) a mangsippaw iti nitroheno iti law-ang a mangipaay iti nitroheno a kasapulan dagiti mula. Ngarud malimitaran, no di man maliklikan, ti panagusar kadagiti kemikal nga abono.  

3.      Pasayaatenna ti estruktura ti daga.  Nagduduma ti wagas a panagramut dagiti mula a makatulong iti pannakalapped ti panagreggaay ti daga. Pasayaatenna met ti kinaparayapay daytoy nga agresulta iti napimpintas a panangsagepsepna iti danum a kasapulan dagiti mula.

4.      Paaduenna dagiti nagduduma a makatulong nga organismo. Nadumaduma a mula, ad-adu met dagiti organismo a suportaranna.  Dakkel ti akem dagiti organismo iti pannakaresiklo dagiti sustansia ken iti pannakapagrupsa dagiti bambanag nga ad-adda pay a mangpabaknang wenno mangpataba iti daga.

Ngem kasano nga iwayat ti crop rotation?

1.      Planuen no ania ti imula. Bingaybingayen ti pagmulaan maibatay iti kategoria wenno pamilia, kasapulan a taraon, ken sistema ti panagramut.  Kadawyan a magrupo dagitoy iti leafy vegetables a kas iti lettuce, spinach, wenno petsay; agbunga a kas iti kamatis, sili, ken dadduma pay; agbagas a kas iti kamotig, patatas; legumbre a kas iti balatong. 

Dadakkel dagiti bunga ti balatong (Pag-asa 7 variety) a mula da Rea Faye Langgaman (adda iti ladawan) ken ti kaingungotna iti talonda iti Cayubog, Paoay, Ilocos Norte. Kalpasan ti balatong, isarunodanton ti pagay, sa kalpasanna, bawang.

2.      Planuen wenno idisenio ti rotation cycle. Kadawyan a ti rotation cycle ket agbayag iti 3 agingga iti uppat a tawen.  Siguraduen a dagiti imula iti agpapada a kategoria ket saan nga isu met laeng ti maimula iti isu met laeng a lokasion.

3.      Pasiaren, paliiwen ti pakabuklanna, irekord no kasano ti kinasalun-at dagiti mula. Iti ababa a pannao, i-monitor ti kasasaad dagiti mula.  Mangaramid iti rekord no sadino ti lugar a nagmulaan ken no kaano ken no ania ti naimula.  Addada dagiti saan a mapakpakadaan a kaadu ti panagatakar dagiti peste kadagiti mula wenno panagbaliw ti kondision ti daga. No kastoy ti mapasamak, kasapulan ti panangbaliw iti sistema.

Simple ti resulta ti crop rotation: nasalsalun-at a mula a mangipaay iti ad-adu ken dekalidad nga apit manipud man iti nalawa wenno nailet a pagmulaan.

(Agyamankami ken ni Noralyn Legaspi ti Research Directorate ti MMSU, Siudad ti Batac, iti panangiburayna kadagitoy nga impormasion.)—O