MILMILKAT wenno powdery mildew ti awag iti daytoy sakit a mangkapkapet kadagiti mula a kas iti mangga, kamatis, patatas, pipino, murod, ken karabasa. Kasla puraw a polbos daytoy a buot a maipilkat iti bulong, sabong, ungkay, lanut ken uggot dagiti mula.
Kinapudnona, daytoy puraw a polbos ket kombinasion ti bunga (spores) ken dagiti pannakaramut ti buot (mycelia) a kimpet kadagiti mula.
Kadawyan a kumpet daytoy a sakit no mangrugin nga agbaliw ti klima iti aglawlaw nangruna iti bulan ti Hulio ken Agosto. Mabalin met ketdi a malapdan ti panagrairana iti kataltalonan ngem iti kanito a nagramaramen, narigaten a mapaksiat. Iti saan a mabayag, maregreg dagiti bulong ti mula ken agtungpal a kasla nasinit dagiti apektado a bungana.
No adda man makalasat a bunga, napungkel ti panagdakkelna ken saan a napintas ti panagluomna. Kadagiti met busel a sabong nga apektado iti sakit, adda dagiti kanito a saanen nga agbukar pay ken in-inut a malayay ken maregregda.
Nupay saan unay a maapektaran iti sakit a milmilkat dagiti natangkenanen a bunga dagiti mula, dakkel met a parikut ti isangbayna kadagiti busel ken naganus a bunga.
Saan a Basta Mani ti Imulam, Pari
Kadagiti pagtatalonan iti Kailokuan ken Cagayan Valley, mangrugi nga umatake ti buot ken madlaw ti kaaddana kadagiti mula iti tartaraudi ti tudtudo wenno iti rugrugi ti kalgaw a kadawyan a mapasamak iti bulan ti Agosto nangruna iti panawen nga agsabong ken agbuselen dagiti bunga.
Iti rugrugi ti panagatake ti buot, narigat a madlaw ti kaadda dagiti babassit a puraw a milkat iti sirok dagiti bulong. Santo la makita ti dakkel a perhuisiona inton umadun ti pilkat ken ramaramenna ti akinrabaw a paset ti bulong, ungkay, ken uggot dagiti mula. Iti saan a mabayag, agamarilion dagiti apektado a bulong santo malaylay ken agmaris-daga.
Ti saan a makontrol a dam-eg iti aglawlaw ti maysa a rason a matignay ti regta ti buot nga agtubo iti daga ken iti paset dagiti mula. Mapasamak daytoy no mangrugin a lumamiis ti aglawlaw nangruna kadagiti panawen nga at-atiddog ti rabii ngem ti aldaw.
Gagangay nga agraira ti sakit a milmilkat kadagiti lugar nga addaan iti temperatura nga umab-abot iti 21 agingga iti 26 degrees Celcius. Kadawyan a marikna daytoy a temperatura iti bulan ti Agosto agingga iti Enero. Ngarud, gagangay a parikut ti sakit a milmilkat no mangrugin nga agbaliw ti klima kalpasan ti tudtudo ken mangrugin ti kalgaw.
Angin ken insekto, nangruna ti aplat, dagiti kangrunaan a rason a mayakar ti sakit kadagiti mula. Ngem ad-adda nga agramaram ti sakit kadagiti naruot a pagtatalonan ken napusek iti nadumaduma a mula nga agresulta iti saan a malapdan a panagdakiwas dagiti insekto nga agapon ken agkaan kadagitoy.
Panangtaming iti Sakit a Milmilkat
Masansan koma ti panangamiris iti kondision dagiti mula. Umdasen ti linawas a panangsarungkar kadagiti mula tapno mapasungadan ti nasapa a panagatake ti sakit. Makatulong daytoy tapno masaganaan ti panangkontrol iti panagramaram ti sakit sakbay ti dakkel a didigra nga itdenna iti manamnama nga apit.
Amirisen ti akimbaba a paset dagiti bulong ta dita ti umuna nga apektaran ti buot. Mangpili iti lima a natangkenan a bulong ti mula iti tunggal puon ket dagitoy ti umuna nga amirisen. Nasken a random ti panangpili kadagiti amirisen a bulong. Kalpasanna, isaruno a kitaen dagiti akimbaba nga ungkay sa kalpasanna, dagiti uggot.
No adda makita a nakusnaw nga amarilio a mangrugin a pumuraw a polbos, siguradon a nakakapeten ti buot ken mangrugin nga umadu. Agdesision no ania ti rumbeng nga aramiden – paruten dagiti apektado a mula wenno agpasuyot iti fungicide. Kapintasan pay laeng ti makiuman iti kaasitgan nga opisina ti Municipal Agriculture Office no ania ti rumbeng nga addang a suroten.
Dagiti Wagas a Mabalin a Suroten
No masiguradomon a milmilkat ti kimpet kadagiti mula, nasken ti dagus a panangtaming iti sakit sakbay nga agramaram iti sapasap a talon. Ti bassit nga impeksion, no mabaybay-an, agtinnag a dakkel a parikut ti itdenna iti manamnama a kaadu ti maapit. Ngarud, adtoy dagiti wagas a mabalin a pagpilian tapno makontrol ti sakit.
Ikkaten ti buot. No nakaro unayen ti impeksion, nasaysayaat no paruten laengen dagiti apektado a mula. Ngem no saan pay unay a nakaro, dagiti laeng apektado a pasetna, kas iti sumagmamano a bulong, sabong, ken uggot, ti pursingen.
Gaikan met ti aglawlaw dagiti mula tapno maikkat dagiti ruot a mabalin nga immuna a nagaponan ken nagyanan ti buot. No nagaramat iti alep-ep, nasaysayaat no ikkaten laengen ta isu pay a pagaponan ti buot a mangisangbay iti sakit.
Dalusan dagiti ramit ti talon. Laglagipen a dalusan (sterilize) amin a ramit nga us-usaren iti talon kalpasan ti panangaramat kadagitoy. Iti kasta, saan a mayakar ti impeksion kadagiti dadduma a mulmula. Umdasen ti panagaramat iti 10 a porsiento a likido a pagkulada (bleach) wenno 70 a porsiento nga alkohol a pangpunas kadagiti ramit.
Agbuggo a nalaing. Kalpasan ti panangamiris iti apektado a talon, bugguan a nalaing dagiti ima iti danum ken sabon sakbay nga isaruno nga amirisen ti kaarrubana a talon. Iti kasta, saan a mayakar ti buot a mabalin a kimpet iti bagi.
Agaramat iti organiko a fungicide. No saan pay unay a nakaro ti impeksion, nasaysayaat no agaramat laengen kadagiti organiko a fungicide a pangpaksiat wenno pagpatay iti buot. Adda dagiti mabalin nga usaren nga organiko a fungicide.
