Di maigawid a saludsoden ti autor iti bagina no adda koma kakastoy a naaramidanda nga agassawa no dida nagsubli iti bukodda a barangay.
(Immuna a naipablaak iti Bannawag, Enero 16-31, 2022 a bilang)
MABAYAG pay nga agretiroak a kas mannursuro iti U.P. Los Banos, gimmatangakon iti lote a pagnaedakto no madandanon ti panagretirok. Asideg met la nga ili iti Los Banos ti nakagatangak a kaluklukatna idi a subdibision. Nupay adda nginnginana, inkidemko ti nangireserbar iti maysa a lote nga inan-anusak a tinintinnagan iti sumagmamano a tawen ta naay-ayoak iti yanna.
Saan a Basta Mani ti Imulam, Pari
Idi diak pay nagretiro, tunggal mapanak agbayad iti buis idiay Binan, Laguna, ili a makasakup ti subdibision, di mainsasaan a bisitaek ti lugar. Diak malapdan ti agarapaap ta nagsayaat dagiti kalsada a naaramid iti uneg ti subdibision ken nagpintas a buyaen dagiti narukbos ken agsabsabong a kayo a naimula iti agsumbangir dagiti kalsada.
Ngem nagbaliw ti plano idi nagretiroak.
Panagsubli
Pilit a nagsubliak nga agindeg iti bario a dimmakkelak ta pimmusay metten daydi nanangko a mangas-asikaso kadagiti sumagmamano a tatalonen a daga a nangibautanna iti basssit a pensionna manipud iti U.S. Veterans Administration. (Pensionada daydi nanangko ta natay a soldado daydi tatangko a kameng ti United States Army Forces in the Far East-Northern Luzon wenno USAFFE-NL idi Maikadua a Gubat). Gapu ta maymaysaak nga inanak, awan sabali a mangiggem kadagitoy agraman balay ken adda lawlawana a solar a napno kadagiti nadumaduma nga agbungbunga a kayo no di datao.
Nagawidak ngarud ditoy bariomi uray adda panagtukiad ti riknak agraman pamiliak (kaingungotko ken maysa a nataengan nga anakmi a babai a di nakiasawa). Dua nga annakmi nga addan bukodda a pamilia ti nabati idiay Los Banos ta sadiay ti nakabirokanda iti pagsapulanda.
Gapu ta daanen ti dati a balaymi, daytoy ti immuna nga inasikasok idinto a nabayag idin a yar-areng-eng daydi nanangko a sanguek.
Kalpasan a nakapagsimpakami iti baro a balaymi, ania ngarud itan ti obraenmi malaksid iti panangimaneharmi iti sangkabassit a taltalon a tawidmi? Narigat sa man no saksaklotenmi lattan dagiti imami.
Nurse ti Purok
Pagsayaatanna ken ni baket ta awan la ket adda umay agpa-blood pressure ditoy balay ta pagaammoda a maysa isuna a nurse. No dadduma, umayda sukonen a mangikapet iti dextrose kadagiti kalugaranmi nga adda rikriknaenda a dida kayat ti mayospital. No saan, mangisuro nga agpadigos iti nabiit pay a nayanak a maladaga, kdp. Mariknak a maragragsakan iti daytoy a panagserbina.
Kasta met nga idi sibibiag pay dagiti katugangak, isu ti pannaka-nurse-da. Gapu ta dida kayat a panawan ti bukodda a balay a di adayo unay iti balaymi (agkabarangayankami ken baket), kaaduanna nga adda iti sibayda aglalo no adda sagubanitda uray kabbalayda ti maysa nga ipagko nga adda pamiliana.
Idi pimmusayen dagiti katugangak, ti simmukat a pakakumikomanna, aggarden kadagiti nadumaduma a nateng ken agmula ti masetas. Ita, addada pay manok a bulos (free range) a tarakenna kaduana ‘toy anakmi nga inauna. Isu a malaksid nga addaankami iti kanayon a kappuros a nateng a madengdeng, adda madadaan nga itlog a pamigatanmi wenno karne ti manok nga iturbo wenno diguanna no makasidsidakami.
Diakon pinalpalutpot no kontento met laeng iti panagbiagna ditoy bariomi. Ngem impalagipko iti naminsan no kayatna ti agsubli idiay Laguna (binalayan ‘tay maysa nga anakmi ti lotemi idiay) ngem kinunana, “Sige, idiayka ta ditoyak.” Nakunak laengen iti nakemko a diak nagkamali nga inyawidko ditoy ili a nakayanakanmi.
Propesor a Kolektor
Diak malipatan daytoy umuna a naipabaklay kaniak a responsibilidad ditoy barangaymi idi nakabalaykamin. Isu ti pannakadutokko a kolektor ti kontribusion manipud kadagiti padak a senior citizen ditoy purokmi no adda pumusay a kailianmi. Annuroten daytoy ti gunglo ti senior citizen a nabuangay ditoy ilimi tapno adda maawat a busbosen ti natayan a pamilia. Diak malipatan daytoy ta anian a panangkantiaw kaniak dagiti kasingedko gapu iti panangawatko iti daytoy nga akem. Kunkunada: dati a Professor, nagbalin laeng a Kolektor!
Adda met ketdi pagsayaatanna ti pannakadutokko a kolektor. Gapu ta obligadoak nga umatendar no kasta nga adda miting ti gunglomi idiay ili, naadalko ti operasion ti gunglo banag a nakasangalak iti maysa a programa nga ipatpatungpal ti gunglo agingga ita. Inawagak daytoy iti medical and livelihood assistance a mamagbalin kadagiti kualipikado a miembromi (70 nga agpangato ti tawenna ken di agpempension) ti umutang manipud iti gunglo ti P5,000. Mabayadanto daytoy ‘diay immutang inton pumusay babaen ti panangikissay iti death-aid benefit a maawat ti pamiliana manipud iti gunglo. ‘Diay maibayad, maipasublatto manen iti sabali a miembro a kualipikado nga umutang. Kasta a kasta.
Iti panangipagarupko, dakdakami laeng nga organisasion ti senior citizen iti entero a pagilian ti adda kastoy a programana. Adda agarup a P250,000 nga agtaytayyek a saglilima ribu a pisos a maipatpautang ti gunglo babaen daytoy a programa.
Bayat ti panangakemko iti responsibilidad a kas kolektor yantangay di met nadagsen a trabaho nangruna ket idi agangay, nangalaak iti para kolektak (adda bassit tangdanna), napanunotko ti mangbangon iti kooperatiba ditoy barangaymi bareng maibaw-ing ti panagutang dagiti kalugarak kadagiti agsasallupang nga agpapautang a nangato ti anak ti ipapautangda. Ub-ublagennak idi ni baket iti daytoy a pinsarko. “Mangal-alaka la iti bato nga itik-olmo dita ulom,” sangkakunana.
Ngem itan, isu payen ti agbolboluntario a tumultulong kaniak a mangpatpatibker iti kooperatiba ta makitkitana a mismo ti nagdakkel a tulong ti kooperatiba kadagiti kameng aglalo iti kasapulanda a pagpuonan iti panagbangkag ken panagtalon wenno pagmatrikula dagti annakda. No dadduma, isun ti mangipalpalagip kadagiti umay umutang a dida koma liplipatan no kaano a bayadan wenno i-renew-da ti inutangda tapno adda agnanayon a pondo ti kooperatiba. Gapu iti nagdakkel a panagtalekko agraman dagiti Board of Directors ti kooperatiba kenkuana, isun ti pinangiggemmi iti naurnos a pannakausar ken natalged a pannakaidulin ti sapul dagiti makinaria nga inted ti gobierno iti kooperatibami a kas iti traktora, rotor, sprayer a debateria, ken water pumps.
Agyamyamanak iti pannakapanunotko a nangbuangay ti daytoy a kooperatiba ta malaksid iti panangigawidna kadagiti kalugarak nga ad-adda a mailumlom koma iti rigat no nagtultuloyda a nagpaadipen kadagiti agpapautang a nangato ti interest-na, nagbalin pay a ‘magneto’ kadagiti nadumaduma a makinaria nga impaay ti gobierno kadakami. Awan dagitoy no awan ti kooperatiba a naipatakder.
Kas Consultant
Bayat ti panangbayabayko iti kooperatiba, naalaak a kas Consultant on Environment and Natural Resources Management iti ilimi. Dakkel a yamanko iti liderato ti ilimi ta naikkanak iti gundaway a tumulong a mangkita no kasano a matarawidwid a nasayaat ti aglawlaw ken nakaparsuaan a sakup ti ili.
Nupay diak nagbayag iti daytoy a puesto (mapan a dua ket kagudua laeng a tawen), adda met sumagmamano a nagapuanak a mabalin a pakalaglagipanda kaniak a kas kadagiti sumaganad (ibagak laeng bareng napintas a pagtuladan):
Umuna, ti pannakaisaknap ti panagmula iti ilang-ilang wenno ania man a kayo a makaited iti napintas a linong iti amin nga eskuela ti tunggal barangay ti ili.
Maikadua, ti pannakaipatakder ti Animal Multiplier Farm iti maysa a barangay ditoy ilimi a pagpaaduan kadagiti nadumaduma a dingo (manok, kalding, baboy, kdp.) a maiwaras kadagiti umili a mayat nga agtaraken kadagitoy.
Maikatlo, ti pannakaisardeng ti panagkalap iti bunog ken dadduma pay a nabiag iti Karayan Viray (karayanmi) babaen ti panagusar iti koriente.
Maikapat, ti tinawen a panangangay ditoy barangaymi, sakbay ti pandemia, iti salip iti pinnaaduan iti nabanniitan ken napanaan a bunog iti Karayan Viray a pangsuportar iti kampania kontra iti panagusar iti koriente a pagkalap.
Maikalima, ti pannakasangal ti Municipal Convergence Program for Sustainable Development a namagbalin iti ili a kas maysa a pilot project ti Region I iti National Convergence Program ti pagilian. Nayalnag daytoy idi Disiembre 2019.
Kadagitoy nga intedko ti orasko bayat ti panagsublik nga agnaed ditoy barangaymi. Diak met nalipatan nga imbinglayan iti oras ti pagduyosak -- ti agsurat para iti Bannawag a pangiranranudak kadagiti sursuro a naagsepko ken personal a kapanunotak.
Diak pulos maibusan iti sanguek a trabaho kalpasan ti panagretirok aglalo idi nasumokko ti agsurat. Ket no subliak a lagipen amin a nagapuanak, agraman ken ni baket, diak magawidan a saludsoden iti bagik no adda met la kastoy a kaadu a naaramidanmi nga agassawa no idiaykami Laguna a nagnaed. Naimbag la ketdin ta nagawidkami a nagindeg iti lugar a nakayanakanmi, kunak no kua iti bagik a siraragsak. --O
