Iti Taiwan, dikan masdaaw no kasla gagangay laengen nga adda dumanon a taksi iti lugar a kas koma iti Adams, Ilocos Norte.
NAADDAANAK iti gundaway nga agpasiar idiay Taiwan idi Mayo 2019, sakbay ti pandemia. Iti mapa, adda laeng daytoy iti amiananen ti Filipinas – iti asideg ti Batanes; mapan a 175 a kilometro ti kaadayona iti Itbayat, arigna kas iti kaadayo ti Laoag agingga iti San Fernando City (La Union).
Nupay di unay panglawaen ta mapan laeng a 35,808 a kilometro kuadrado ti kalawana (arigna kas kalawa ti mapagtitipon a Cagayan Valley, Ilocos Norte ken Ilocos Sur), naprogreso a lugar ti Taiwan. Ngem saan laeng a narang-ay, nadalus ken nataginayonda pay ti kinapintas ken kinalangto ti nakaparsuaan.
Madlawmo a dagus daytoy a kinalangto ti pagilian no agdissoka iti airport. Ti Taipei a kabesera ti Taiwan, saan laeng a pakasarakan iti katayagan a pasdek iti sangalubongan manipud idi 2004 a pannakabangonna agingga idi 2010 (napanaganan daytoy a pasdek iti Taipei 101 ta addaan iti 101 a kadsaaran) no di pay ket pakakitaan kadagiti naibaetbaet a natatayag a kayo a naitaraigid kadagiti kalsada. Napalawlawan pay ti kabesera kadagiti agkakaberde a bambantay.
Enero 16-31, 2026 a Bilang
No mapanka met kadagiti away, adu dagiti makitam a paktoria iti baet dagiti adu a pagmulaan iti nateng ken dadduma a produkto ti agrikultura. Nakaddidillaw latta met dagiti nalalangto a kayo ken nalawa a kabakiran.
Nanam-ay ti Agallaallatiw
Ngem saan ketdi a daytoy a kinalangto ti Taiwan ti ad-adda nakaawis iti imatangko. Ti man nakaan-anayas a sistema ti transportasion iti takdang. Manipud iti airport a nangsabtan kaniak ti maysa nga am-ammok, saankami a nagtaksi a kas koma iti Filipinas no di ket naglugankami laeng iti bus.
Ngem saan ketdi a “malalaeng” ti bus iti Taiwan ta first class dagitoy. Kasla addaka met laeng iti eroplano ta ti tugaw ti dadduma, adda bukodna a TV screen no kayatmo ti agbuya. Dimo met problema ti pannaka-low bat ti cell phone-mo ta adda charger a mismo iti tugawmo. Nalawa ti unegna a kasla tren ta saan nga agdipdippit dagiti tugawna. Maiparit ketdi ti makatagari ta inatipa ti kaduak ti panagistoriak. Addada met umno a pagluganan ken pagdissaagan.
Iti bus stop, addada nakapaskil a mapa ti ruta dagiti bus ken iskediul ti ilalabas ti bus. No maladawka, urayem ti sumaruno. Adayo pay ti bus ngem ammomon nga isu ti pagluganam ta addada nakapaskil a numero daytoy a mangipasimudaag iti papananna wenno dalanenna a ruta. Mabalinmo pay nga imonitor ti bus iti cell phone-mo no yan daytoyen. Awan met konduktor nga agsingir iti plete ta kard ti usaren a pagbayad. Paikkam iti load ti kard ket maksayan no itimbrem no sumagpatka iti bus. Isu met lang a kard ti usarem no agluganka iti tren.
Nawada a Kalsada
No addaka iti Taipei, nawada dagiti kalsada. Awan unay ti pribado a lugan isu a nakaan-anayas ti panagtaray dagiti bus wenno lugan a para iti kaaduan. Ngarud, dimo kasapulan ti kotse wenno kabukbukodan a lugan. Kas nadlawko iti nangsangaili kaniak ditoy, nalaka a makapan iti kayatna a papanan uray awan luganna ta napintas ti serbisio dagiti bus ken tren.
Wen, adu ti tren ditoy ngem nakalemmeng dagitoy iti uneg ti daga. Dagiti laeng saan a madalanan ti tren ti pakausaran ti bus. Kas met laeng iti bus, adda met ruta ken iskediul ti tren a masurot. Adda dagiti tren a manglawlaw laeng iti siudad. Sabali met dagiti mapan kadagiti probinsia ken dadduma pay a siudad.
Kalpasan ti maysa nga aldaw a kaaddak iti Taiwan, nakapagwaywayasak met laeng a nagsursor. Nasisingpet dagiti Taiwanese a sindadaan a tumulong kenka no kasapulan. Pinabulodannak ti kard ti kaduak sa kinargaanmi tapno adda usarek.
Tren ken bus ti naglugluganak a nagsursor iti Taipei.
Gagangay met a tren ti inusarko a nagdakiwas kadagiti probinsia ngem napaspaspas pay dagitoy ngem iti bus.
Adu dagiti agsasallupang a riles ti tren a derederetso ti tarayda. Naabutan dagiti turod ket ditoy nga umusok dagiti tren. Makagargari ti kinapintas dagiti malabsan a lugar.
Adda met dagiti tren a kas iti LRT wenno MRT iti Kamanilaan.
Bullet Train
Nakadanonak met idiay Sun Moon Lake, maysa a napintas a dan-aw iti puseg ti kabambantayan. Siempre, ti pagluganan ditoy ket dagitay first class a motorboat. Arigna awan sinayangko nga oras iti dua a lawas a kaaddak iti Taiwan. Napanak kadagiti uppat a kadadakkelan a siudad ti Taiwan –Taipei, Kaohsiung, Taichung, ken Tainan - dandani nakadanonak iti ungto ti Taiwan a sumango iti Batanes.
Idi agawidakon, gapu ta agkamkamatakon iti oras, pinadasko met ti naglugan iti bullet train no pay nanginngina. High-Speed Rail, kunada iti daytoy nga umabot agingga iti 300 a kilometro iti kada oras ti tarayna. Awan pay dua nga oras a tinarayna ti distansia ti kasla Manila-Laoag. Nagpleteak met iti nakurkurang ngem PhP2,000 (no masuktan iti kuartatayo). Iti kapardasna awan unay malasinmo kadagiti kayo kada pasdek a madalanan no tumamdagka iti tawa.
No adda koma kastoy iti Filipinas, kinunkunak, uray addaak iti Bangui, Ilocos Norte a lugarmi, mabalinko ti mapan makikape kadagiti taga-Bannawag idiay Manila, sa makasubliak met laeng iti trabahok a di madmadlaw ti prinsipal ti eskuelami ti kaawanko.
Ti gobierno a mismo ti mangpatpataray kadagitoy a lugan a para iti kaaduan (mass transportation). Ti mapataud a ganansia, mausar met laeng a para iti pannakapasayaat pay dagitoy a klase ti mass transportation. Praktikal ta kadagiti mismo nga estasion dagiti subway, addadan paggatangan, panganan, paglinglingayan ken dadduma pay a negosio isu a dimon kasapulan ti umadayo no agdardaraska. Ken kas kadagiti bus, adda pay dagiti libre a charging stations no ma-low bat ti selponmo.
Nalawag a babaen daytoy a sistema, maparaburan amin nga umili. Away man wenno siudad, serbian dagiti bus, tren, ken uray pay dagiti taksi ta kasla saput ti lawwalawwa a nagkakamang dagiti ruta dagitoy. Isu a dikan masdaaw no kasla gagangay laengen nga adda dumanon a taksi iti lugar a kas koma iti Adams, Ilocos Norte.
Malaksid kadagitoy, addada pay dagiti bisikleta a maupaan. Mabalin nga usarem daytoy tapno makadanonka iti sadino man a papanam, kas koma manipud iti Brgy. San Lorenzo, Bangui, Ilocos Norte agingga idiay Brgy. Capalutan, Allacapan, Cagayan. Usarem met lang ti kardmo a panglukat iti tutulbekanna ket ibatimto lattan iti naituding a pagparkingan iti papanam tapno addanto met usaren ti sumaruno a kustomer. --O
(Ti Autor: Tubo ti Brgy. San Lorenzo, Bangui, Ilocos Norte; agpapaay ita a Teacher III iti Bangui National High School.)
[Bannawag, Nob. 1-15, 2022]
