IMPAGARUPKO met idi a “mula ni Apo Dios” ti labig  (Livistonia rotundifolia).  Kastoy ngamin ti kunada no nagtubtubo laeng ‘tay maysa a kayo a pagnamnam-ayan ti tao.

Ngem naginteresak nga agmula iti labig idi nakapasiarak idiay Brgy. Luzon, Claveria, Cagayan a nakaikamangan ti maysa a kasinsinko. Pannakakayoda dagiti kasla naibunubon a pinuon ti labig a nangpadaeg pay iti lugarda. Ken naglamiis man ti palayupoy ti angin nga itden dagiti bulongda. Kastoy koma met idiay lugarmi (Allacapan, Cagayan), nakunak iti nakemko. Awan ngamin uray maysa laeng a pinuon ti labig idiay a pagalaan iti palakay nga imula.

Dimmawatak ngarud kadagiti agsangadangan ngatan ti katayagda a nagtubtubo laeng iti paraanganda. Inan-anatko ti nagkalakal babaen ti barreta. Inan-anatko pay nga impisok kadagiti pagmulaan a nangisit a selopin a plastik a napanko  pay rinanta a ginatang idiay ili. Nakaragragsakak a nangyawid iti agsangapulo a pinuon a pangrugiak nga agmula. Addanton labig idiay Utan! kinunkunak iti bagik, Wen, Utan ti nagan ti barangaymi.

Ti autor ken ti maysa kadagiti agtawenen iti walo a mulana a labig. (Rinetrato ni Cristina Pagaran-Edel)

Arigna napamulagat dagiti kakaarrubak kadagiti nakitada a bitbitko a nagawid. Imbagak ngamin a labig. ‘Tay mula kano ni Apo Dios daytoy, kinunak.

Akkub ken Linaonna

Enero 16-31, 2026 a Bilang

Impaknik dagitoy iti linong ti kamarin ket inurayko a nangabaruanan dagiti ramutda sa immulak dagitoy iti sango ti balay nga igid ti kalsada idi nadam-egen ti daga. Inkeddengko a ditoy ti pakaimulaanda ta saripda ti tapok no panawen ti kalgaw. Ken mangpadaeg iti arubayan ken sango ti balay.

Kasla kaano la daydi panangimulak. Agwalo a tawen gayamen! Ginatudko dagiti bulong dagiti dadduma a mulak ken inyatepko iti kalapaw iti sikigan ti balay a pagparpariirak no malpasak a mangan. Mangrugida payen nga agbunga. Aguppat a metron ti katayagda. Daydayawen dagiti lumabas. Napintas kano a mangpadaeg iti paraangan dagitoy  “mula ni Apo Dios!”

DAKKEL a nam-ay ti maitulong ti bulong ti labig a kas atep ti patakder aglalo ita a mapukpukawen ti pan-aw. Nalamiis ken saanen a kasapulan ti bobeda. Ngarud, makamenoska ti koriente a para kadagiti electric fan. Malaksid a makamenoska iti gastos, makapasayaat pay iti nakaparsuaan.

Pamiliar a pagatep ti bulong ti labig kadagiti waiting shed, resthouse, cottage kagiti beach resort,  restauran ken kamarin. Maaramat pay ti natangkenan a kayona a tarikayo. Maririt a kasla coco lumber.

Maaramid pay nga annanga ti bulong ti labig nupay praktikal itan a plastik a kapote ti us-usaren dagiti tattao a pangsaripdada iti tudo. Maar-aramat pay ti bulong ti labig nga arkos iti flower arrangement kadagiti flower shop. Isu pay ti ar-aramatenda iti pasadia a "kubo" iti naaramid a kawayan a mailaklako a nakanginngina itan.

SAAN a kasapulan ti dakkel a puonan tapno makamulaka iti labig ta dika met gumatang iti imula—ta awan pay ammok a paggatangan iti seedlings wenno patubo a labig.

Gapu ta napaneknekak a mabalin met gayam ti agmula iti labig, inrantakon ti napan nagdadawat kadagiti nagtubtubo a labig iti kabangibangmi nga ili (Abulog) a kalabigan met. Dagitoy ti immulak idiay bantayko. Addan kasla plato ti ukrad ti bulongda.

Agbiag ti labig uray saan a maabonuan. Kasayaatan a panagmula no panawen ti tudtudo ta saanen a nasken a sibugan. Iti Ilokos, patiek nga agbiag met ti labig ta adu met ti makitkitak idiay a pinuon ti silag a “mula met laeng ni Apo Dios.”

Ket ita, ditoy Utan, addadan kapurokak nga interesadon nga agmula ti labig aglalo ita a balitoken ti balor ti bulong daytoy a “mula ni Apo Dios.” --O

(Bannawag, Dis. 1-15, 2022)