Sarita ni MAURO F. GUICO
NAGTURONG ni Cardo iti puon ti kamantiris. Adda inkaratayna a sako. Nainayad ti panagpaabagatanna. Nagkupiten dagiti bulong dagiti akasia a pinatubo dagiti padana a makitaltalon ngem timmangar dagiti bagbag ken bangar. Adda kasla sangit nga uni ti mangrabrabii. Idi maungpotna ti nagalisan, addan iti malawa a naggapasan a kinumotan dagiti gippi. Nalidem ti langit. Ti laeng arimpatayen a lawag dagiti saggaysa a bituen ti silnag ti dalanna. Ngem nairuamen dagiti dapanna ditoy.
Idi makapagsikko iti nagkurosan iti ungto ti asienda, linisianna ti lawag dagiti dadakkel a bombilia iti nalawa nga inaladan. Dua ti serkan: ti landok a rungan iti laud a masansan a nakaguardia ken kumamang iti nadaeg a balay ni Don Hernando, ken ti kayo a ruangan iti daya. Maladaw a marikpan daytoy kadagitoy a panawen tapno saan a masinga dagiti rummuar-umuneg a traktora ken trak nga agbumbunag iti irik.
Nagpaliiw ni Cardo idi makaasidek iti akindaya a ruangan. Simrek. Awan ti agbambantay a mangsita kenkuana. Impatarengtengna ti nagna a kasla maysa kadagiti agpapaay iti asienda.
NAKAAPONEN dagiti traktora iti salinong ti marantiddog a patakder. Nakastreken ti maudi a trak. Naariwawa dagiti kargador nga agidisdissaag kadagiti sinako nga irik iti sango ti kamarin. Nagturong dagiti trabahador iti kosina a naisina iti komedor tapno mangrabiida ket dagiti laeng guardia, sumagmamano a mekaniko a nagsukimat kadagiti makina, ken trabahador a di pay nakaiwakas iti aramidda ti agasiw-asiw iti inaladan.
KLASIKO A SARITA: Ti Naalsa (1)
Nagarudok ni Cardo a nagturong iti likudan ti kamarin dagiti nataratar a traktora, trak ken dyip. Nasipnget ditoy. Kinamangna dagiti naisimpan a makina iti batog ti paggasolinaan. Nakatangep ti rikep ti akindaya a ruangan. Dandanin maikasangapulo ket maysa iti rabii.
Nagsardengen ti hi-fi a radio nga agtoktokar iti makadua a kadsaaran ti dakkel a balay ket nakagangaten ti nalabaga a bombilia. Pasaray agdalagudog dagiti kargador nga agipempempen iti irik iti kamarin. Adda baybayagda gapu ta dandanin tallo a katao ti kangato ti pempen. Idi naidissag dagiti irik, napaungor ti trak sa naipan iti garahe. Nagturong dagiti kargador iti kosina.
Iti kosina, narasaw ti timek ti enkargado a mangiwarwardas iti aramid ti tunggal trabahador iti kabigatanna.
Nagtigerger dagiti imana idi yaonna ti maysa kadagiti botelia iti sako. Timmakder, ginurabisanna ti pabelo ti botelia, inirutanna ti iggemna sa impennekna nga imbarsak iti kamarin. Naper-ak ti botelia ket nagparsiak ti linaonna a gasolina kadagiti nagango a ruot. Gimmayebgeb ti karuotan, nagkayamkam ti apuy ket nagam-is dagiti sako a naidaluson iti ampir ti akin-uneg a diding ti kamarin. Insarunona nga imbarsak ti sabali sakbay sa nagtaray a nagpaabagatan. Agasimbuyoken ti uram. Nagarudok iti nagbabaetan dagiti makina. Ti paggasolinaan ti insublatna. Nagbel-a ti apuy ken asuk nga agpangato. Nagsanud. Inggibusna dagiti natda a botelia iti baet dagiti makina ken lugan.
Naiddep dagiti bombilia. Ngem kasla aldaw ti simmublat a lawag iti nalawa a solar. Agkanarsiit dagiti madalapus ti uram. Manarpaak dagiti agtayab a yero. Iti amianan, nabang-i dagiti makmakset nga irik; iti daya, agarinuor ti mapupuoran nga asite ken grasa.
Nailukat ti akindaya a tawa ti nadaeg a balay. Nagkuyegyeg ni Don Hernando iti nakitana. Adda kellaat nga ikkis ken anek-ek ken agsasallupang nga ayab. Immulog ni Don Hernando.
“Umarayatkayo!” inlaawna. “Yulogyo dagiti gargaret!”
Naibaba dagiti radio, kabinet, aparador, ken dadduma pay a narasi a kasangkapanna idinto nga agkaraitapuak dagiti tampong. Naidaluson dagitoy iti igid ti kalsada nga inaribungbongan ti tumarayutoy a tao.
Bayagda la a nakayulog kadagiti napapateg nga alikamen, immallatiw ti uram iti bassit a patakder iti nagbaetan ti kamarin ken dakkel a balay. Adda nagalang-ang nga aso. Sinaruno ti kanabtuog dagiti aglusdoy a paset dagiti patakder. Nagkamang dagiti guardia ken kargador iti akin-abagatan a pader ti pasdek. Namrayanda ti nagbuya iti pamsaakan ti apuy.
Nagtaray ni Cardo iti ruangan a sinerkanna. Nakakandadon. Nagsubli tapno kumalay-at koma iti pader. Nangato ti sementado nga alad a namulaan iti riduma. Sinarakusokna ti asimbuyok. Simgiab ti gayadan ti badona. Nagpalaud iti yan ti adigi a nakaikaptan dagiti bombilia. Nagkarayam ti apuy iti pantalon ken badona. Nagpangato iti ulona. Tumulang ti ut-ot. Makusbo koma iti sinit ken asuk ngem inturedna. “Dios a manangngaasi, pakawanennak koma. Dimo koma baybay-an ti asawak ken annakko,” nayesngawna.
Agtunglaben. Pinagkalubna dagiti dakulapna ket binay-anna ti apuy a nangikut kenkuana. Nagalingasaw ti bang- i ti makmakset a lasag.
Nakusbo.
Nagkaribuso dagiti guardia ken trabahador. Nagtarayda a napan nangmira. Simmaruno ni Don Hernando a binayabay ti dua a guardia. Insarangda ti plaslayt. Naulpan ti rupa ti baknang idi nabigbigna ti bangkay.
Inyallatiwna ti panagkitana iti namsaakan ti apuy. Kamarin a napno iti irik, tallopulo a traktora, innem a trak, tallo a dyip, ken dua a kotse malaksid dagiti dakdakkel a patakder. Nasneban ti pusona iti pait idi nadugmoy ti kamarin a nanggabur kadagiti makina. Napasango iti laud. Inkidemna ta agballasiwen ti uram iti nadaeg a balayna.—O
