(Maikadua a Pammadayaw/Salip iti Sarita ti Bannawag iti 1963)
Immuna a naipablaak iti Disiembre 30, 1963; sa iti Disiembre 19, 2016 a bilang ti Bannawag.
Sarita ni MELITON GAL. BRILLANTES
NAKAIR-IRUT ti panagkaem dagiti nalitem ken pamuskolen a bibig ni Mang Inciong wenno Inocencio; nakair-irut met ti ikakapet dagiti purked a ramayna iti paladpad ti tawa bayat ti panangmulmulenglengna iti arubayan— iti linong ti narukbos a mangga a nakaitugkelan ti sarukang a naglaon iti atang, iti di unay adayo ti arimpatayen a temtem a pinangsuobna iti mangga ken naginuduanna itay agsapa.
Nagsennaay ni Mang Inciong idi nagsaltek ti panagkitana iti nasurok a sangarakep a puon ti mangga. Saan! Saanna la ketdi a kayat a pukawen dayta a pinuon! Anianto pay ti mamaay ti nasudi nga arapaapna no maungaw dayta?
KLASIKO A SARITA: Hospital (3)
Pukanem… ungawem dayta a mangga. Isu dayta ti gapu ti pakatayan ti maputotmo. Adda saan a katatawan dita. Imbagak pay la kenka idi tinaladok daydi immuna a natay nga anakmo… Saanto nga agnayon ti biag ti maputotmo agingga iti sitatakder dayta a pinuon…
Kinemkemna ti sangina idinto a nagpangato dagiti matana agingga iti labes ti aringgawis: nakaparpartak dagiti nalidem nga ulep nga agpaabagatan. Kasla irubrubuat ti langit ti ibuyatna a dam-eg. Pagammuan la ta wimmaneswes ti angin. Nagkintayeg ti mangga. Naruros dagiti nagango a bulong ket nagkarkarasikisda a natnag iti daga. Namigerger met dagiti nalap-it nga uggot iti aringgawis. Kayat sa pay ti angin a regregen dagitoy tapno mairagupda a makipagrupsa iti daga.
Simmayaatan ti tiempona itay bigat. Nalabit, kuna koma ni Mang Inciong no maipamaysana ti maburibor a panunotna, addan sa umay a dawel. Ngem nupay maymaysa ti aldaw— kadagiti adu nga aldaw ti lawas, bulan ken tawen— aggidiat ti bigat ken malem. Kas ita, malemen. No di koma nagmanto ti langit, ammo ken makitana koma ti dandanin panagtabon ti init.
Nagkaradap ti angin iti daga. Kimmarasikis manen dagiti nagango a bulong a naiburindis iti daga. Immatipukpok ti dapo ti arimpatayenen a temtem iti linong ti mangga.
Minulenglengan manen ni Mang Inciong ti nasurok a sangarakep a puon ti mangga. Saan! Saan a mabalin a maungaw dayta a pinuon. Marpuogton ti nasudi nga arapaapna no awan dayta…
Te-ek… Te-ek… Te-ek… Te-ek…
Nayangad ni Mang Inciong ti panagkitana iti bubongan a nagunian ti kasla agpapatay a saltek. “Animalka a buisit. Di pay la sika koma ti mapallat!” inngayemngemna ta kasla “tu-ok tu-ok…” ti panagdengngegna iti uni ti saltek.
Namin-adun a nangngegna ti panagtektek dayta sal-at a saltek a kasla aglaladut. Uray saan nga imbaga ni Lakay Laur nga erbolario, ammona met nga ibagasan ti uni dagiti saltek. Tinawidna dayta nga ammona kadagiti kaputotanda nga ag-Pacleb. No nasarangsang ti unit ti saltek, adda ragsak nga itdenna iti bumalay. Ngem no kas iti daytoy nga agpapatay, dakes.
Nagsennaay ni Mang Inciong idinto a tinaliawna ti masakit nga anakna nga ub-ubbaen ti baketna. Apay a kastoy met la a kastoyen ti kasasaadda nga agassawa? Sumagmamano laengen nga aldaw, Paskuanton. Kastoy manen ti kasasaadda iti daydi umuna a bungada. Saanda man idin a nananam ti ragsak nga itden ti Paskua. Naikari ngata a kastoy lattan ti kasasaadda nga up-uppokan ti limdo? Kaanonto ngata ti pannakatungpal ti arapaapna?
Insublina dagiti matana iti ruar, iti sangapuon a mangga. Nagintekda iti maysa kadagiti naginduyas a sanga iti baba a wagwagwagen ti angin. Idi naipasngay daydi umuna a bunga ti ayan-ayatda ken baketna, binalabalanan a daytanto a sanga ti pangibitinanna iti indayon. Mangaramidto pay dita, iti ampir dayta a nasurok a sangarakep a puon, iti bangko a pagtugtugawan wenno pagil-iladandanto iti baketna kadagiti agmatuon iti kalgaw, bayat ti panagpalpallayog ti anakda a gumargarikgik: ‘Tang, ’Nang… Yuhooyyy! Uray anianto nga oras ti kayat ti anakda a panagindayon, saanto a mainitan. Narangpaya ti mangga. Nadalusto ti sirok daytoy ta kanayonto a kaykayan ti baketna dagiti naregreg a bulong iti agsapa. Paraiso da ragsak ken ayat!
(Maituloyto)
