Immuna a naipablaak iti Nobiembre 6, 1967 a bilang ti Bannawag.
Sarita ni ROSENDO G. EUFEMIANO
NANGNGEGNA ti naliday nga ayug iti balay a malabsanda. Timek-anghel; pangbangangen ti tipli ket nabangbangag ti basista. Adda panagraemna kadagitoy a kantor.
Di unay adayo iti balayda ti nakalabsanna kadagiti kantor. Dimsaag iti kalesa. Immuli ken idissona ti labba a susuonna iti kosina.
Nakaragragsak da Bandeng ken Oden a simmabat. Inruar ni Manang Isca ti nabungon a tinapay tapno bingayenna. “Daydaytoy met,” kinuna ni Bandeng.
KLASIKO A SARITA: Kasayaatan a Sugal (3)
“No husto a saglilimakayo ‘toy adim,” makaluksaw a kinuna ni Manang Isca. Inyawatna iti inaudi ti natda iti bungon.
“Nagbassit ngamin ti ginatangyo.” Tinan-awan ti ubing ti karga ti labba.
“’Nia ngay ket di met inted amin daydiay nga abogado ti tangdanko.” Nabayagen nga ilablabaanna ni Abogado Udarbe. “Ne, inka man ketdi idulin dagito’nay kandela. Aluadam ta didanto ket matukol.”
Inawat ni Bandeng ti dua a kandela a nabungon iti papel. Ngem saan a nagkir-in iti lupisakna. “Agpalualotayo met kadi, ‘nang?’’ Nalpasannan ti dua a tinapay. “Da Awing, nakapalualoda ‘tayen... Nakaar-arte dagidiay kantorda. Taga-Ginawedanda kano. Uppatda. Isuda met ti paglualuentayo, ‘nang?”
“Saan,” natamnay ti sungbat ni Manang Isca. Impakbona ti sangasupot a bagas iti bigao tapno itaep ken yittaanna. “Inka ket idulin ‘ta kandelan!”
Dinardaras ni Bandeng ti nagpalaem ken nagsubli iti kosina. Sinaludsodna iti inana no apay a saan a dagiti pinaglualo ti inana iti buniag ti paglualuenda. Imbaga ni Manang Isca a dagitoy a kantor ti pinsarna nga awisen ngem awan ti itangdanna.
“Tangdanan gayam ti aglualo,” kinuna ti ubing. “Sagmamano ngay?”
“Sagdodos kano.”
“Di makakuartada. Nagadu nga agpalualo!”
Pinayukuyok ni Manang Isca ti bigao.
“A, ‘nang…” Sinango ni Bandeng ti bigao.
“Para iti nobena ti Todos los Santos...”
“Inno? Tolos dos san…” nagpanunot, “’niat’tayen?”
Napaisem ni Manang Isca. “Todos los Santos…” inin-inayadna. “Kayatna a sawen, aldaw dagiti kararua. Bisperas inton malem no bigat.”
“Ay… lualuan daydi amangko?” Maikapat itan a piesta dagiti natay daydi amana. “’Sino ngarud ti paglualuentayo?”
Imbaga ni Manang Isca a mapan makikakaasi kada Lakay Bestre, ti panglakayen dagiti kantor iti purokda. Utangenna ti itangdanna. Nasinged ni Lakay Bestre ken ni Tata Balas. Maikatloda ni Edong, ti baro a nabiit pay a nakasursuro.
“Naaa…” inyayug ti ubing ti panangumsina. “Kuna ni inang ni Awing, nadidigrada kanon kada Lakay Bestre a beddal no mabartek. Di kano agsusurot ti panaglualona. Tangdanan la ngaruden, masapulna kano pay ti arak ken pulotan. Agpayso kadi, ‘nang?”
“Saan met no dadduma.” Naipalagip ken ni Manang Isca daydi pamisa ‘di lakayna. Nagnaknakem ti lakay a nangidiaya iti panaglualoda nga awan tangdanda. Pannakatulongna kano. Makaammon a mangawis kadagiti kakaduana.
Kas supapak dayta nga ayat, inawisna ida a mangaldaw iti balayna sakbay a nairugi ti lualo. Uppat a tao ti insaganaanna. Kape ken tinapay ti agpaay iti kaaduan. Ngem idi dumteng dayta nga aldaw, nasdaaw ken nagdanag ni Manang Isca. Ad-adu ti inkuyog ni Lakay Bestre a saan a kantor. Nagkurang ti saganana. Nagamgamna pay ti nayon ti saganana a para iti kaaduan. Pagdaksanna, kantor payen dagiti padana a nabartek a saan a kantor.
No adda la koma kuartana ita. Adu a kantor ti pagpilianna. Ili ti adu a kantor ti ilida. Inyur-urnonganna met ketdi ti itangdanna ngem kapilitan a pinaetanna ti bautek a nagyalkansiaanna idi paoperarna ti letteg ni Bandeng.
NABANG-ARAN a naggapu iti balay da Lakay Bestre. Nagtarus iti garreta. Sangaprasko a nasanger ti inyawidna. Yatang ken iwarasnanto kadagiti umarayat. Nagidalimanek. Inikkatna dagiti balay ti lawwalawwa. Ginusugosanna ti inakilis a datar iti naata a bulong ti saba. Nangipakleb iti dua a plato iti naibitin a tabla iti diding iti sakaanan ti krusipiho ken naikuadro a ladawan ti Nuestra Senora de Manaoag a pakaitugkelanto dagiti kandela. Bimmulod iti atiddog a bangko. Inyampirna iti diding iti batog ti tawa a sumango iti altar.
Madamdama pay, addan ti lakay iti kaarruba nga umuna a paglualuanda. Isu ti isarunoda.
“Diyo unay, tata,” inarasaasan ni Edong ni Lakay Bestre idi awatenna ti baso a napno iti arak. “Amangan no malabesyo manen, kababaintayo. Kitaenyo a nasayaat ti panaglualotayo ita. No kastoy koma a kanayon, mapasublitayo ti talek dagiti tattao kadatayo. Maum-umsi dagiti kantor, saan? No natukkol ti aklo iti punsionan, kunaenda: kasla sinilamutan ti kantor!”
“Uray ket no uminumak ta... ni met la Isca ti paglualuantayo,” nagkidday ti lakay sakbay a pinungkitna ti linaon ti baso.
“Kinapudnona, no diyo malabsan ti uminum,” bimmallaet ni Nana Anit, maysa kadagiti nakilualo a babbaket, “gustomi ti panaglualoyo... Total, maymaysa ti pagtungpalan dagiti kararag: iti Dios. Ken agkakaarrubatayo. Naalas koma a mangawiskami iti sabali ta addakayo ngarud a makabael. Datayo ti kaasitgan nga agsisinnakit wenno agsisinnaranay. Isuna laeng ta no dadduma, madagdagkam’ a mangawis ‘ti sabali no malagipmi ti nalaad a pannakatungpal ti kararag aglalo ili sakaanan ti krusipiho.”
Tumangtangken dagiti lulod ni Edong. Nalabit nga idumdumada nupay maikuykuyog kadagiti mammartek. “’Diay kua da Manang Isca ngaruden.” Binurakna ti ulimek.
Nagsariwagwag ni Nana Anit. Kayatna ti agpalualo ta saan pay a kimmagat ti arak nga ininum ti panglakayenda. Adda kinautna iti bolsa ti kainna. “Pangngaasiyo ta dakami man pay ti isarunoyo sakbay nga agpaamianankayo.” Nagkaratikit ti tallo a nabukel a sagsasalapi iti petpetna. “Ne, barok, ti pagbayadko.”
“Isuda, nana…” Intudo ni Edong ni Lakay Bestre a para awat iti tangdan. “Ni pay koma Manang Isca ket...”
Inawat ni Lakay Bestre ti pagbayad ni Nana Anit. “Dita pay la ngarud, Edong, nasapa pay met.”
(Maituloyto)
