Immuna a naipablaak iti Bannawag iti Hulio 23, 1956 a bilang.
Sarita ni CONRADO E. CAMACHO
“AHUSSS!” nagrupanget ni Ilong ken inggiddatona a pinagsardeng ti nuang. Impatayna ti makanawan a dapanna iti tangbaw, iti likudan ti babaklingan, sa minatmatanna ti nagbaetan ti tangan ken ti umuna a ramay ti sakana. Nangngariet pay a nakakita iti naisukdip nga ungkay ti botbotones iti tinarindanum a kudilna. “Diaske,” indayengdengna idi pag-otenna ti ungkay, “abus man pay ta marunrunoten ti saka iti katatarindanum, maisaal pay laeng ti dapan iti karuotan… Oy, o, o!” imbugkawna iti nuang idi gamden daytoy ti gumaw-at iti ruot iti tambak iti pagrikusan. “Diaske a nuang daytoy—” impukkawna ngem dagus a tinipedna ti timekna idi malagipna ni Lakay Akking a katuganganna nga adda iti maikapat a ninayon iti amianan ti pagar-araduanna. Tinaliawna ti lakay. Sipsiputan gayam daytoy nupay saan nga insardeng ti lakay ti panagaradona.
“Taliawto la a taliaw ditoy,” indayamudom ni Ilong, a kayatna a sawen, ni Lakay Akking a nanipud pay itay agipakoda itay di pay naregreg ti linnaaw, kasla sipsiputan ti lakay ti panagaradona. Kasla makapungtot ni Ilong idi bugtakenna ti nuang tapno ituloyna ti gulis. Kasta man laengen idi dumanon iti ungto ti ninayon, agdaydayamudom a nangbag-ut iti witiwit ken adda pay pannakasimronna idi iwagsakna ti arado iti panagsublina nga agpadaya.
Tinaliaw ni Ilong ti init. Nababan. Aglemlemmengen iti likudan dagiti katayagan a kayo iti purokda iti laud. Iti agpaamianan, iti adayo a labes ti katuganganna, inalsaanen dagiti dadduma a mannalon dagiti nuangda, agipakodan kadagiti pasagad, ken sumagmamano payen kadagitoy ti nagpiapi iti bukot dagiti nuangda ket agawiddan. Nasiputan ni Ilong a timmaldiap manen ni Lakay Akking iti yanna. Pinugiit ni Ilong ti arado tapno mangan ti subbok ket iti sumagmamano manen a darikmat, masukatsukaten ti addangna iti panagaradona.
KLASIKO A SARITA: Saan a Kasla Idin, Gayyem (3)
“Inton no kuan, apo, ta…” Nagsakuntip ni Ilong. “Diakto la ngata makapagteppel.” Inyaplitna ti tali idi bimmuntog ti nuang ket nagkulagtit pay ti ayup nga umanikki a mangguyod iti arado. “Kayatnak a pakitaan,” intanamitim manen ni Ilong. “Kayatna a suoten no asino kadakami ti umuna nga agalsa… ti umuna nga agawid….”
Manipud pay itay damo nga ipakanna ti subbok itay agipako itay agsapa, nagbalindan nga agkatugangan a siuulimek nga agsinsinnalisal iti pagaraduan. Saan met ket a kinayat ni Ilong a mapasamak daytoy kadakuada. Ta no isu laeng, awan nga agpayso ti kabaelanna a makipinninget iti sirok ti gumayebgeb nga init ti Hulio, awan ti kabaelanna iti agmalem a panangsaruno iti witiwit gapu ta panguttongen ken addaan iti panagkedked iti daytoy a pannakisalisal. Ta itay immay agarado itay agsapa, immay met ti katuganganna. Ket daytoy ti nakaamirisan ni Ilong no apay nga inud-udi ni Lakay Akking daytoy a ninayon: tapno aggiddanda nga agarado ket iti kasta, maipakita ti lakay a nupay lakay unayen, napigpigsa pay laeng no maipanggep kadagiti aramid iti talon.
“Whoa!” impukkaw ni Ilong iti nuang ket naipakuyog iti timekna ti simronna iti lakay ken ti yaasugna iti pannakaisaal manen ti ramayna a nginurungoren ti tarindanum. Impiduana a binugtak ti ayup; ngem kasla naamirisna a saan a rumbeng a pangngeganna ti katuganganna. Intakawna ti ikikitana iti katuganganna nga agpadaya metten nga agarado. Nupay saan a sikikita ni Lakay Akking, ammo ni Ilong a sisisiput ti lakay kadagiti tignayna.
“Uray no agrabrabiita ditoy, kunana ngata,” intanamitim ni Ilong ket inggiddatona a binawelwel ti witiwit tapno nasayaat ti pannakaibuarit ti gulis.
Tinaliaw manen ni Ilong dagiti padada a mannalon. Mabilbilang laengen dagiti nabati ket iti sumagmamano pay a kanito, agawidto metten dagitoy ta nagalsada aminen.
“Yoohoo!” adda timek a naggapu iti lungog ti kadakkelan a kali iti dappat iti labes ti maikadua a ninayon manipud pagaraduan ni Ilong. “Ania daytoy, Ilong?” inimtuod ti adda iti kali. “Saanka pay nga agalsa? Ibagakto kadi ken ni Sioning ta umayna yeg ‘tay pagsilawan ta adda silawmo? Diaskeka met, addaka koma itan idiay balayyo… rabiin… saanka kadi a makain-inudo… iti… iti ikamen?” Nagkatawa ti adda iti kali.
Pinagsardeng ni Ilong ti nuang sa tinaliawna ti adda iti pasayak. Nakitana ni Mang Dalmas, ti narasaw a kapurokanda a masansan a ti laeng maipanggep iti ikamen, asawa, babbai, ti adda iti ngudo ti di agtalna a dilana. Sisasakay daytoy iti nuangna. Un-unorenna ti kali ta agawiden iti purok. Makitkita ti ulona agingga iti abagana ta nasurok a sangkatao ti kauneg ti kali a mabalin a pagsabtan ti dua a pasagad ti kalawana.
“Kasla adu ti buriasmon,” inrungiit manen ni Mang Dalmas. “Umaykan ta agawidtan. Kayatmo kadi ti mapaksuyan unay ket malipatam ti aginat inton rabii?” Nagkatawa manen. “Maymaysa pay la ti anakmo, ngem abakem payen ni katugangam—“
“Umunakan, sumarunoakto,” insippaw ni Ilong tapno di mayadu ti tagamtamen ti salawasaw. Sinangona manen ti witiwit, inyaplitna ti tali a pangabugna iti nuang ket intuloynan ti pangtedna. “Diaske daytoy a Mang Dalmas,” nakunana iti bagina.
Nangngegna manen ti timek ni Mang Dalmas; ngem naiturong ken ni Lakay Akking.
“Ama Akking!” impukkaw ni Mang Dalmas iti katugangan ni Ilong. “Nagagawakayo ketdin, ama? Kasla tallo ti asawayo!”
“Kasla pagbabasaan dayta ngiwatmo!” insippaw met ni Lakay Akking. “Agawidka ketdin ket inton malitupanka idiay pagar-araduam, sakanto ammo ti umagawa. Di pay umapon dagiti piek, kasta unayen ti agawam nga agalsa… kasta, aya, ti mannalon.”
(Maituloyto)
