“Saan laeng a nagtalinaed iti torre (a marpil), nakipagtrabaho kadagiti tattao.” Kastoy man ti panangiladawan ni Ariel Sotelo Tabag, presidente ti GUMIL Filipinas (GF), ken ni Doña Enriqueta de Peralta, a tubo ti ili ti Dingras, Ilocos Norte, iti naangay a pannakarambak ti kabibiag ken gapuanan ti maysa kadagiti kaunaan a mannaniw a babbai ti Kailokuan.
Naangay ti parambak iti Seal of Good Local Governance (SGLG) Building iti Dingras, Ilocos Norte idi Hulio 15, 2025. Nagbibinnulig ti GUMIL Filipinas, International Professional Association of Dingras (IPAD), ken ti gobierno munisipal ti Dingras tapno maisayangkat ti pasken a pammadayaw ken ni Doña Enriqueta.
“Saan laeng a nagsurat ket intednan kadagiti tattao ti sinuratna tapno makaammodan a mangawat kadagitoy. Inrusatna dagiti napapateg a programa para kadagiti babbai,” innayon ni Tabag.
Mabigbigbig ni Doña Enriqueta, a nalatak pay iti awag kenkuana nga “Apo Quitang,” a maysa kadagiti kaunaan a mannaniw nga Ilokana. Rimmuar dagiti daniwna a kas iti “Dardarepdep iti Ladawan ti Maysa nga Ina” iti libro a Dallang ti Amianan nga inedit ni Leon C. Pichay idi 1934.
Farm specialist iti Abra, napaltogan
Aktibo pay kadagiti organisasion dagiti babbai idi panawenna. Inlungalongna ti pannakarambak iti Aldaw Dagiti Inna ken ti panagbotos dagiti babbai. Naitultuloy daytoy babaen ti naipasa a gakat ni Diputado Filemon Sotto. Idi Abril 30, 1937, pinasingkedan ti Commonwealth Act No. 34 ti panagbotos dagiti 447,725 a babbai iti pagilian iti umuna a gundaway.
Ni Mayor ti Dingras Joemelle Ernesti Saguid-Go Sy ti kangrunaan a nagsarita iti okasion. Impaganetgetna nga agserserbi kas ulidan kadagiti babbai a lider ken mannurat ni Doña Enriqueta. Para kenkuana, saan laeng a maipapan iti bileg ken pannakabalin ti panangidaulo, kas impakita ni Doña Enriqueta. Napatpateg ti panggep ken ti panagbalbaliw a maaramidan para iti pagsayaatan dagiti tattao.
Impannakkel pay ti mayor a ti kaar-aramid a kimonana, nailadawan ni Doña Enriqueta kadagiti manggas daytoy.
Insalaysay met dagiti kameng ti pamilia ni Doña Enriqueta ti kabibiagna ken ti libro maipapan kenkuana a napauluan iti Enriqueta de Peralta: A Woman Ahead of Her Time. Nayalnag daytoy iti New York ken Hawaii itoy laeng a tawen. Nayakkub iti libro ni Doña Enriqueta a nakakimona a nakalugan iti traktora. Iti dayta a panawen, dagiti laeng lallaki ti mabalin nga agmaneho iti traktora.
Impaganetget ti pamiliana ti dakkel ti naaramidan ti matriarkada agpada a para iti ili ti Dingras ken iti pagilian. Ad-adda nga impaayna ti panawen ken pigsana kadagiti tattao, imbes a mangasawa ken agbalin nga ina.
Nangipaay met iti mensahe da Justice Reynaldo L. Saludares (presidente ti IPAD), Marilyn B. Baquiran (chairperson ti IPAD), ken Atty. Ernesto L. Albano (overall chairperson ti Quitang @ 143 Secretariat, ken commissioner ti Philippine Tariff Commission).
Ni Elizabeth Madarang-Raquel, bise presidente ti GF ken chairperson ti GUMIL Kammayet Committee, ti kangrunaan a nakikammayet iti IPAD ken Dingras LGU para iti pannakaisayangkat ti pannakapadayaw ni Doña Enriqueta. Inlawlawagna a napintas a pangrugian ti panagtitinnulong ti GUMIL, IPAD, ken Dingras LGU ti naangay a pasken.
Tampok iti programa ti pasalip iti deklamasion iti daniw ni Doña Enriqueta a “Naminsan nga Itataud ti Bulan.”
Naidumduma ti pannakayebkas ti daniw ni Doña Enriqueta iti porma a deklamasion, a nangyalatan ni Fhame Angela Gabug ti Barong National High School iti umuna a gunggona. Kaduana a nangabak da John Dee Alcantara ti Lt. Edgar Foz National High School, maikadua a gunggona; ken Precious Anne Retotal ti Suyo National High School, maikatlo a gunggona. (Mark Louie Tabunan)
