KAYATMO ti al-alisto a panagaramid iti organiko nga abono?
Surotem ti makunkuna a vermicomposting wenno worm composting wenno panagaramid iti abono babaen ti tulong dagiti alinta. Maawagan met no kua daytoy nga abono iti vermicast wenno vermi compost.
Kuna ni Dr. Floramante T. Pastor manipud iti MMSU-College of Agriculture, Food, and Sustainable Development (CAFSD), Siudad ti Batac, a maaramat ditoy ti alinta nga African Night Crawler (Eudrilus euginae). Segun kenkuana, daytoy a klase ti alinta a kapintasan a maaramat iti daytoy a teknolohia. Napaneknekan a daytoy nga alinta ket narawet, alisto nga umadu, ken nalaka a taraknen. Laeng, no saanda a mapakan, agkarayamda iti rabii (kabutengda ti lawag) nga agsapul iti kanenda. Ngarud, siguraduen nga adda latta masindadaan a kanenda tapno saanda a pumanaw.
Ibalakad ni Dr. Pastor a kasapulan a pakanen a nasayaat dagitoy nangruna kadagiti alisto nga agrupsa tapno alisto nga umaduda ken saanda a pumanaw. Mabalin met nga ipakan ti presko a rugit ti baka wenno nuang. No dagitoy ti ipakan, isardeng ti panagpakan 2 a lawas sakbay ti panagapit wenno panagkolektar kadagiti vermicompost.
Senado, pinasingkedanna ti ₱6.793-trilion a nailian a badiet para 2026
Dagiti Kasapulan iti Vermicomposting
1. Umuna, agaramid iti vermibed (pagaramidan iti abono). Pilien ti lugar a nalinong, nalabon iti danum ngem di malayus, ken adda pagalaan kadagiti ipakan. Manteneren ti 23 agingga’t 300C a temperatura ken 30 agingga’t 60 a porsiento a kadam-eg. Masapul met a saan nga atakaren dagiti agkaan iti alinta a kas koma iti tumaytayab, manok, bao, kuton, ken dadduma pay a makadangran kadagitoy.
2. Agdepende ti kadakkel ti vermibed iti kaadu ti maikarga a maiparunot wenno maparupsa a bambanag wenno iti kabaelan a taraknen a vermiworms wenno kalawa ti lugar. Mangaramid iti 1 m (W) x 3m (L) x 0.6 (H) a kadakkel a vermibed babaen ti panagusar iti haloblaks ken semento. Saan a nasken a masemento ti datarna. Mabalin met ti agaramat kadagiti container ken kaaspingna.
3. Kargaan iti 250 kg a maiparunot ti kada metro kuadrado. Iti kada tonelada (1000 a kilo) a maiparunot para iti 4 metro kuadrado), ikkan ti 2- 3 kilo nga alinta wenno ad-adu pay no adu la ketdi ti alinta.
4. Mabalin a pagtitiponen dagiti sumaganad a parupsaen nga ipakan: 1 a parte ti ruot/grass ken 2 a parte ti rugit ti dingo; 3 a parte ti garami, 4 a parte ti ruot/grass ken 3 a parte ti rugit ti dingo. Tadtaden a nasayaat dagiti materiales tapno al-alisto ti panagrupsada. Iparunot dagitoy iti 1 agingga’t 1 ½ a bulan sakbay nga ikarga kadagiti naaramid a vermibeds. No ited a presko, mapudotan unay dagiti alinta iti tiempo nga agrupsa dagiti materiales.
5. Iti panangimanehar kadagiti vermibeds, sansanen a sibugan ngem saan met a nabasa unay. Agaramat kadagiti nylon nets a pangsalaknib kadagiti alinta. Kaluban iti bulong ti saba wenno plastic sheet.
6. Yakar dagiti nataengan nga alinta iti sabali a vermibed 21 nga aldaw manipud iti pannakaikargada iti dati a vermibed. Babaen daytoy, maliklikan ti panagiinagawda iti kanen ken al-alisto nga umadu dagitoy.
7. Mabalinen nga apiten dagiti vermicompost 30 agingga’t 40 nga aldaw kalpasan ti pannakaikarga dagiti naparupsa kadagiti vermibeds. Agapit iti umisu nga oras ken tiempo tapno maliklikan iti pannakasayang ken panagpanaw dagiti alinta. Agaramat iti iskrin tapno mapaglasin a nasayaat dagitoy. Mabalin met a piduten latta dagiti alinta ngem masapul a saan a saggaysaen nga alaen. Ipayangyang a nasayaat dagiti naummong a vermicompost. Isako a nasayaat.
Dagiti Pagsayaatan ti Panagaramat iti Vermicompost
1. Pabassitenna ti panagaramat kadagiti kemikal nga abono.
2. Ti compost ti kangrunaan a mangtulong iti daga tapno mapagtalinaed ti nangato ken nasayaat a kalidad daytoy.
3. No nasayaat ti pannakaaramid ti compost, ipaayna ti naan-anay a taraon a para kadagiti mula kasta met kadagiti organismo a tumulong a mangpalangto ken mangpatalinaed iti nasayaat a kasasaad dagiti mula.
4. Ipaayna ti mataginayon a taraon dagiti mula ken agtultuloy a nasayaat a kasasaad ti daga.
5. Tumulong a mangpasayaat iti aglawlaw gapu ta maaramat dagiti rugit wenno basura iti aglawlaw.
6. Mangted iti nayon a ganansia no mailako dagiti saan a maaramat nga abono.
Kadagiti interesado a masanay iti panagaramid iti vermicompost, kauman laeng ni Dr. Pastor. Maikkan met dagiti masanay iti pangrugian a taraknen nga alinta. –O
(Bannawag, Nob. 16-30, 2022)
