Nagbalinen a pinal ti panagikkat ti Estados Unidos (US) manipud iti World Health Organization (WHO), maysa tawen kalpasan nga inwaragawag ni US President Donald Trump ti pananggibus ti Amerika iti 78 a tawen a panagkumitna iti gunglo, segun kadagiti opisial ti gobierno, idi Enero 22.
Ti WHO ti maysa nga specialized health agency ti United Nations (UN) nga annongenda ti makikoordinar iti panagresponde iti pangta iti salun-at iti sangalubongan, kas iti panagwaras ti mpox, Ebola, ken polio. Mangipapaay ti WHO iti teknikal a tulong kadagiti nakurapay a pagilian; tumulong a mangiwaras iti agkurang a bakuna, suplay, ken agas; ken mangipasdek iti pagalagadan para iti ginasut a kasasaad ti salun-at, agraman ti kanser ken mental health.
Dagiti opisial ti US ti nangidaulo iti pannakabukel ti WHO, ken ti Amerika ti nabayagen a kadakkelan ti mangmangted iti donasion, a mangipaay iti ginasut a milion a doliar ken ginasut nga eksperto iti public health nga agkameng.
Mapan a $111 a milion ti tinawen a baybayadan ti US iti WHO ken aganay a $570 a milion iti itedna a kas boluntario a kontribusion iti tinawen, segun iti U.S. Department of Health and Human Services.
Damag nga adda OFW a nairaman iti uram iti Hong Kong, im-imbestigaren ti DFA
Iti maysa nga executive order nga impaulog ni Trump idi apagtugawna a kas presidente, inwaragawagna nga agikkaten ti US iti WHO gapu ta saanda a nabaelan nga inwardas ti angol a COVID-19 ken dadduma pay a parikut iti salun-at iti sangalubongan. Dinakamat pay ni Trump dagiti reporma a saan a naipakat ti WHO ken ti saan a pannakaipakita ti WHO iti kinaagwaywayasna manipud kadagiti saan nga umisu a politikal nga impluensia dagiti pagilian a kameng ti WHO.
Segun ken ni Lawrence Gostin, maysa a public health law expert iti Georgetown University, ti panagikkat ti US ket apektaranna ti panagresponde ti sangalubongan iti baro nga angol ken mangdadael iti kabaelan dagiti sientista ken pharmaceutical company ti US a mangbukel iti bakuna ken agas a mangsaranget kadagiti baro a pangta.
Patien ni Gostin nga inabuso ni Trump ti turayna iti panagikkatna iti US iti WHO, idinto a nakipaset ti US iti gunglo babaen ti tignay ti Kongreso, isu a masapul met koma ti tignay ti Kongreso iti panagikkat ti US.
Iti sabali a bangir, kinuna ti WHO nga adda pay utang ti US a $130 a milion kadakuada, a saanda nabayadan idi 2024 ken 2025. Aklonen dagiti opisial ti administrasion ni Trump nga adu pay ti parikut a saanda a nataming, kas iti pannakapukaw iti akses iti datos manipud iti dadduma a pagilian a mabalin a nangipaay iti nasaksakbay a pakdaar iti US iti isasangbay ti baro nga angol.
Ngem kinuna ti maysa nga opisial ti US idi Enero 22 a saan a kasapulan a bayadanda dagitoy, ta awanen ti annongenda nga agbayad gapu iti manamnama a panagikkat ti US kas kameng ti gunglo. (The Associated Press/Manila Bulletin//Lito Hilidon/Bannawag)
