(Immuna a naipablaak iti Nobiembre 4, 1968, sa iti Marso 28, 2016, a bilang ti Bannawag.)
INARAB ni Moro ti nalangto a ruot iti sango ti pagadalan sa nagsardeng ket nagngarusngnos. Immanges iti nauneg sa nagbang-es.
Inasitgan ni Labang, a sursuroten ti urbonna.
“Ne, Manong Moro! Ita man pay a naisar-ongka ditoy?” kinuna ni Labang.
KLASIKO A SARITA: Dagiti Bulong iti Sab-ok ti Angin (1)
“No sadino ti ‘yan ti nalangto a ruot, ading, sadiay ti ‘yanko,” insungbat ni Moro.
“Kas met la iti taom,” kinuna ni Labang.
“Ah, ni Ka Berto ti kayatmo a sawen, Ading? Makitam met, adda dita tianggi ni Manang Marta.”
“Kas nasaom, adda dita nga agar-arub-ob iti basi. Nalaing ti taom nga agarub-ob iti basi. Kas met la kenka.”
“Nalabes met ti panagsasaom, kaska la tao,” indillaw ni Moro. “Nalaingak nga agarub-ob, agpayso, ngem danum laeng. Ngem apay a biangam ti dimo pakaseknan?”
“Nalipatam kadin a maysaak met a babai, manong?” intalali ni Labang. “Kasla mapespes ti pusok no makakitaak iti sabali a babai a mapalpaldaang a kas ken ni Manang Epang nga asawa ti taom.”
“Ah, bay-amon ni Manang Epang,” kinuna ni Moro, “ta dayta ti babai a panawan iti balay santo met la sangpetan.”
“Agpapadakayo la ketdi amin a lallaki,” indayamdom ni Labang a nagarab met idinto a nagkunnot ti urbon iti pukalna.
Simmangpet ni Puraw nga addaan met iti urbon. “Kitaenyo kad’ ni Ka Berto dita tianggi,” kinunana.
Inturong da Moro ken Labang ti panagkitada iti tianggi ni Ka Marta.
“Uminumtayo, kakadua,” inyawis ni Ka Berto nga iggemna ti sangaprasko a basi ket binukbokanna dagiti baso. “Rumbeng nga uminumtayo ta awanton ti basi idiay tanem!”
“Dayta kad’ laengen ti ammo ti taom, Moro?” immusiig ni Labang.
“Basi, basi, ken ad-adu pay a basi! Dayta kad’ laengen ti ammo nga agpayso ti taom, Manong Moro?” insarurong ni Puraw.
“Ammoyo met ngata ti Basi, Babai ken Kanta,” kinuna ni Moro.
“Ket asino ngay ti babai?” sinaludsod ni Puraw.
“Ti akinkukua iti tianggi, ni Mannag Marta, dimo kad’ ammo?” kinuna ni Labang.
“Ay!” nayesngaw ni Puraw. “Ket no adda met asawana!” nagulimek dagiti kabalio ta kasta unay manen ti arimbangaw iti tianggi.
“Atino ni namartek?” kinuna ni Ka Berto a timmakder ket nagistayan naidungpar iti adigi ngem nasarapa ti kaabayna. Kinaut ni Ka Berto ti bolsana. “Adda pay kuarta daytoy. Tika, Ading Marta, maysa fay a frasko!”
Inawat ni Manang Marta ti salapi ket inyawatna ti sangaprasko a basi ken ni Ka Berto.
Napan ni Moro iti likudan ni Labang ket sinaepna.
Nagpusipos ni Labang. “Saanka kad’ nga agkaskasta, manong,” intubngarna.
“Apay ngay?” inamad ni Moro, tinaldiapanna ti urbon. “Dakkel met daytan.”
“Dakkelen,” inako ni Labang, “ket saan nga isu ti makatubeng. Ngem tuladem met lattan ti taom nga agaramid iti kayatna iti kalapaw ti akinkalapaw, wenno uray pay iti kabakiran, iti man aldaw, sumipnget wenno rabii.”
“Piliem kad’ pay ti umisu a kanito ken disso?”
“Wen, a, ta saantay met a tao,” kinuna ni Labang.” Panunotem… kasano met laengen, aya, a mainawko ti urbon nga agbalin a nataraki ken natan-ok iti sidong dagitoy artek nga agdudunger ken saan payen a makabalbalikas? Kayatko nga arakupen ni ayat iti parbangon idiay nalawa a tanap a binisngay ti agkankanta a waig ken inarkosan dagiti berde a ruot ken duduayyaen dagiti billit ken kuriat.”
“Adu gayam ti ammom,” indayamudom ni Moro.
“Pagduaduaam kadi?” kinuna ni Labang. “Isu a pagsasao dagiti tao ti horse sense ta managpanunot ken manakemtayo.”
Nagbirok ni Moro iti arabenna. Nagarab met da Labang ken Puraw. Napan ti urbon iti sirok ni Labang ket nagkunnot. Tinaliaw ni Labang ti anakna.
“Addaankan iti tawen ket rumbeng a maipusingkan,” kinunana. “Dimo man tuladen ti dadduma a tagibi ti tao nga uray agtuppoldan, birokenda pay laeng ti gatas ti inada.”
Nagarab ni Moro ket dina inkaskaso da Labang ken Puraw. Ngem inasitgan ni Labang.
“Nasakit sa met ti nakemmon, manong?”
“Ania? Siak ti agsakit ti nakemna? Saan. Apay no kayatko, adu dita! Uray ditoy, adda ni Puraw.”
Napasennaay ni Labang.
“Pudno a saan a mabukodan ti napintas a banag,” kinunana. Kas iti agsapa, ti sinamar ti init, ti makasalibukag nga angin, ti isem ti maladaga, ti arbis. Dagitoy ti ubbog ti pannakapnek, agamang ti liwliwa, paggapuan ti maris ti biag… a pagbibingayan ti adu, ti sapasap.”
“Amangan no kayatmo a tuladen dagiti tao nga agimbubukod, wenno agparang nga addaan iti kabukbukodan… ngem saan a mabalin. Agtiweng ti lalaki, wenno saan, ti babai, iti ruar ti moskitero iti rabii.”
“Dagita ti paglaingam,” kinuna ni Labang sa nagkatawa idi umasideg ni Puraw, “ta napaliiwmon dagiti taom, da Manong Berto ken Manang… ania itayen ti naganna?”
“Ni Manang Epang,” kinuna ni Moro. “Ngem, ne, awan ti kunkunak, wen. Saanak a kas iti tao a tarabitab. No ania man ti palimed dagiti taok, agtalinaedda a palimed. Ket no saan, masinunuo a saan a siak ti nagipalgak.”
“Uray kasdiay ni Manong Berto kenka?” inamad ni Labang.
“Ah, kayatmo a sawen, ti masansan a panangkullayotna kaniak? Ti nakiddit a tuyo ken murumor nga it-tedna? Ti pasaray panangiwaywayna kaniak iti ‘yan ti naangrag a ruot a malipatanna payen ti mangpadigos ken mangpainum kaniak?”
“Kasta kadi nga agpayso ni Manong Berto?” nayesngaw ni Puraw. “Nakalkaldaang gayam ti kasasaadmo, Manong Moro!”
“Nakakalkaldaang nga agpayso, ading! Makitam ti lumlumteg a bakrangko a gapuanan ti kullayot?”
“Ket ania ngarud ti adda iti panunotmo ita?” sinaludsod ni Puraw.
“Awan. Agan-anusak lattan, a, ta saanak met a kas iti tao a managibales.”
“Sika a nataraki ti agkuna a makaanus?” inyallawat ni Labang.
“Makaanusak, makaituredak,” impasingked ni Moro. “Ammok ngamin a nasayaat, kas nasao daydi mangaskasaba, a ‘Dimo aramiden iti sabali ti dimo kayat nga aramiden ti sabali kenka.”
“Patiem dayta?” inunton ni Labang.
Ngem kalsa dina nangngeg ni Labang, innayon ni Moro: “No batuendaka iti bao, batuem ida iti tinapay.”
“Agbalinkanto a santo, manong!” kinuna ni Puraw.
“No tungpaenda ti kanawan a pispismo, itayam pay ti kanigid.”
“Nalabes met daytan!”
“Nagasat dagiti napakumbaba ta tawidendanto ti daga.”
“Agang-angawka,” kinuna ni Labang. “Ipangpangngegmo laeng dagita ngem awan a pulos ti gandatmo a mangsurot. Maysaka laeng a kabalio ket inton mapunuanka, alaemto met laeng iti linteg ti sakam, wenno iti ngiwatmo, ket kugtaram ti tian ni Manong Berto, wenno kurabem ti agongna!”
Nagpagnapagna ni Moro ket pinagarkona pay ti tengngedna. Naggaraigi da Labang ken Puraw.
(Maituloyto)
