Sarita ni F. SIONIL JOSE (Immuna a naipablaak iti Abril 19, 1954; sa iti Abril 9, 2018 a Bilang ti Bannawag)
NAGSARDENG ti baro iti nagsapalan ti dalan, kinitana dagiti naruay a lugan sa lininonganna dagiti matana iti dakulapna ket timmangad tapno pattapattaenna ti oras. Mabalin a maikasiamen ti oras iti bigat ket ti kolehio— dagiti napintaan iti puraw a tawana ken dagiti nalabaga a teja nga atepna nagparangda a napanayag iti let-ang ti naraniag a bigat— aglukat manen dagiti ridawna nga umawat kadagiti sumarungkar.
Binallasiwna ti kalsada. Iti sabali a bangir, nakitana ti nangato ken atiddog a kinabiti a diding ti kolehio ket iti pagnaan dagiti tattao iti sikigan ti eskuela, napintas ti panagsasaruno dagiti narukbos a kayo. Kadagiti linongda, nakitana met dagiti lugan dagiti simmarungkar ket matmaturog dagiti tsuper iti uneg dagiti auto wenno nailibayda iti nalamiis a sirok dagiti narukbos a kayo. Sipapardas a simrek iti silulukat a ruangan ket dinagdagusna ti nagturong iti dakkel a ridaw ti pagadalan. Kadagiti tawa nga addaan iti rehas a landok, nakitana dagiti nakauniporme a babbalasang. Pimmardas ti pannagnana, nagsikep ti barukongna ket nabannogan unay nga immuli iti agdan a bato.
Maysa a madre ti nangilukat iti ridaw idi ginunggonna ti kampanilia. “Asino ti kayatyo a sarungkaran, apo?” sinaludsod ti madre.
Binalikas ti baro ti nagan ti sarungkaranna a balasang iti nakapsut a timek, kasla arasaas.
KLASIKO A SARITA: Panagsapul iti Pagtaengan (2)
“Asino?” inulit ti madre bayat ti panangitalmegna iti lapisna iti silulukat a panid ti libro a pakaisuratan ti nagan dagiti sumarungkar ken masarungkaran.
Binalikasna manen ti nagan iti napigpigsa ken nalawlawag a timek. Iti maysa a disso, iti uneg daytoy nalawa a kolehio, nagsardeng ti panaguni ti maysa a piano, nangngeg ti arimpadek ti dua a babbalasang a sipapardas a rimmuar iti nakortinaan a ridaw ket nagturongda iti nalawa a balkon. Sinultipan ti madre ida ngem saanda a simmardeng. Naglingaling laengen ti madre sa intedna ti libro dagiti sumarungkar iti baro a kasangsangona. Insurat daytoy ti naganna ket nadlaw ti madre a saan a nasayaat ti panagsuratna ken agpigpigerger dagiti ramayna.
Imbaga ti madre nga aguray iti siled a pagurayan dagiti sumarungkar bayat ti panangibaonna iti mangayab iti sarungkaranna. Nagtugaw ti baro iti sopa a way iti asideg ti ridaw ket minatmatanna a naimbag dagiti tao iti asidegna: dagiti di pay unay nataengan nga agassawa a makisarsarita iti dua a babbalasitang a mabalin nga annakda, ken dagiti tallo a babbaro a siraragsak a makisarsarita kadagiti tallo a babbalasang iti asideg ti tawa. Timmaliawda kenkuana itay simrek ngem itan, numan pay tumaltaliawda pay la kenkuana iti sagpaminsan, ad-addan a tinamingda ti kabukbukodanda a panagsasarita.
Idi malem ti Huebes ti naudi a panangsarungkarna ta dayta nga aldaw ti kinayat ti balasang. Ngem rimmuar a napan naggatang, kinuna ti madre a simmabat kenkuana. Ket kaano ti panagsublina? Mabalin a sakbay a dumteng ti maikanem; ket agsipud ta di pay dimteng ti maikapat nga oras iti malem, napan nagpaspasiar iti pagsikkuan ti kalsada. Namitlo a nagsubli, ket idi maikatlo, nasipngeten dagiti kalsada ti siudad, ket di pay simmangpet ti balasang. Iti panagsublina iti nasalemsem a kalsada, dinagdagusna ti limmugan iti jeep ket kasla saanna a nadnadlaw ti panagsardesardeng ti jeep gapu iti kaadu dagiti lugan agsipud ta awanen ti sabali a papananna no saan a ti balayda— ti naliday a balayda. Intugotna dagiti pinaaramid ti balasang a leksion. Ti kinapudnona, adda dagiti sumagmamano a gundaway nga inted ti balasang kenkuana— adda dagiti sabasabali a sumarsarungkar kenkuana nga agtarigagay pay a mangiruar kenkuana ngem saan a pulos nga immannugot kadakuada. Ti panangipagarupna nga immannugot met laeng ti balasang kadagita nga awis ti nangburibor iti panunotna ngem saanna latta a kayat a patien.
Iti saan a nabayag, nagparang ti sarungkaranna iti ridaw ket saan a ti uniporme daytoy nga atiddog ti manggasna ti inaruatna no di ket maysa a bestida a seda nga asul a nangipaay iti naisangsangayan a pintasna. Napalabbasit iti apagapaman dagiti bibigna ket umis-isem dagiti matana.
Timmakder ngem nagtugaw met laeng idi imbaga ti balasang a saan a masapul a tumakder. Naglabbasit iti apagapaman ti rupana ken nariknana ti lamiis a nagtaray iti likudna agingga kadagiti ramay ti sakana.
“Diak intugot dagiti leksion a pinaisuratmo kaniak. Kunak la no saanka a madanon…” kinunana.
“Awan ti aniamanna. Nawaya pay la no malem. Saanak a rummuar. Naitantan inton umay a lawas daydiay despedida a papanak koma.”
“Awanka ditoy idi Huebes. Imbagam nga umayak.”
“Napanak ngamin naggatang kadagiti masapsapulko ket nataktakak. Ngem nupay dinak nadanon, addaak met ita, saan?”
“Saanka kadi nga agreprepaso ita?” sinaludsodna. Daytoy ti ipampambar ti balasang kadagiti mangaw-awis kenkuana nga agpasiar a dina kayat.
Nagkatawa ti balasang. “Ket sika? Saanmo kadi nga ilepleppas ti leksion ti sabali a balasang?”
Naglingaling.
“No kasta, adda gundaway nga itedko kenka ita. Dispensarennak koma iti kaawanko idi Huebes. Rummuarta. Mangaldawta iti ruar.”
Nasdaaw ti baro. Saan a mabalin. Limlimapulo a sentimo ti kuartana. “Sa— saan a mabalin ita,” kinunana iti bassit a timek. “Saanko a kabaelan ita. Ti kinapudnona, immayak la ditoy a mangibaga nga umayko yeg ‘tay librom ken dagitay pinaisuratmo kaniak no malem.” Ket inyulbodna, “Limmabasak laeng ditoy ket napanunotko ti dumagas... apagbiitak laeng tapno ileppasko dagitay leksionmo....”
Nagkatawa ti balasang. “Natiliwankan!” kinuna daytoy. “Nalpasmo pay la ida idi Huebes, saan kadi, ta immayka la ngarud ditoy tapno itedmo ida kaniak? Ngem saanka a madanagan. Siak ti makaammo iti mabusbos. Pangngaasim. Kalpasan dagiti adu a naipapaaymo kaniak....”
“Ngem dagiti madre. Saandaka a palubosan,” pinadasna a dadaelen ti gagar ti balasang a rummuar.
“Saan...” dakkel ti namnamana. “Ammok a palubosandak. Mabalinko nga ibaga kadakuada ti uray ania.”
Timmakder ket pinanawan ti balasang. Ammo ti balasang nga umannugot ti baro nga agpasiarda ket paragsakenna tapno tungpalenna amin a tarigagayna.
Kasla saan a makaidna ti baro. Nalagipna dagiti amin nga inted ti balasang: ti terno a de hilo nga inted daytoy idi nagkasangay, ti fountain pen idi Paskua, ken ti barikes idi baro a tawen. Nalagipna pay ti makinilia a pinagatang ti balasang ken ni tatangna ken ti panangguyugoy daytoy ken ni tatangna a mangted kenkuana iti daytoy a makinilia agsipud ta isu ti tumultulong kenkuana kadagiti leksionna a maaramid iti balay.
Ngem adda pagpatinggaan ti panangngaasi nangruna no aggapu iti babai. Makaanay koman ti panagpaayna kenkuana— maysa a banag a kasla nayon ti panagpaay ni tatangna iti ama ‘toy balasang. Ta idiay ilida, kukua ti ama ‘toy balasang dagiti daga a bukbukualen ni tatangna a paggapuan ti busbusbosenna iti panagadalna iti siudad. Uray no dakkel ti panagyamanna gapu itoy, adda met kanito a pannakariknana iti nababa a kasasaad, ket naamirisna nga addanto kanito nga isingir ti balasang kenkuana dagiti amin a naiparparaburna.
Nangngegna ti dara nga agbayo iti lapayagna ken ti napardas a panagangesna idi nakitana ti balasang a nagsubli a siaaruat iti asul a bado ken nababa ti takonna a sapatos ken siiiggem iti handbag. Nagturong iti yan ti madre nga agtugtugaw iti sanguanan ti bassit a lamisaan iti asideg ti ruangan ket kinasaritana. Sinuratanna ti bassit a libro ket, kalpasanna, sineniasanna ti baro a sumurot kenkuana ket immulogda iti kinabiti nga agdan sa rimmuarda iti inaladan ti pagadalan. Nagnada a siuulimek ket pasaray agsinnagid dagiti takiagda.
“Ania ti impambarmo ita?” sinaludsod ti baro idi nagsardengda nga aguray iti taksi.
“Gumatangak iti kuaderno ken dadduma pay a masapsapulko iti eskuela,” kinuna ti balasang a saan a timmaltaliaw iti baro.
Limmabas ti maysa a taksi ket pinayapayanna. Simrek nga immuna sa simmaruno ti baro. Iti uneg ti lugan, immapiring toy balasang kenkuana sa nagsaludsod: “Sadino ti papananta?”
