(Napintas/ Salip iti Sarita ti Bannawag 1965)
Sarita ni MELITON G. BRILLANTES
MAYSA a balasitang ti immay nangilukat iti ruangan. Nakikuyog ni Dalmas a napan iti balay. Simrekda iti nalawa a ridaw a nakaibaudan ti dakkel nga aso. Nabati ni Dalmas iti pagsangailian. Immuli ti balasitang iti akinngato a kadsaaran. Inwarasna dagiti matana. Isu met laeng a buya: dagiti nailadawan a bunga ti kayo a naikuadro iti diding; ti daan a lamisaan a ballatinaw a nakaiparabawan ti sinanlubong ken napakidser a tumatayab a siuukrad dagiti payakna.
Natektekan ni Dalmas. Sa idi mangngegnan ti nabannayat nga arimpadek, inalistuanna nga impalunipin dagiti pangawwengen ken tapoktapok a dapanna iti sirok ti pagtugtugawanna. Sinaklotna ti payabyabna nga indissona itay iti ampir ti tugaw.
Nabusnag ti lakay a bangkawas a nagsardeng itan iti maudi a tukad ti agdan. Adda bastonna. Dua a maris ti narasay a buokna a nangpawada iti guritan a mugingna. Nasilap dagiti kimmundirap a matana
KLASIKO A SARITA: Ti Paraiso iti Agdama (1)
“Naimbag a bigatyo, Don Iban…”
Saan sa a nangngeg ti lakay. Immaddang daytoy ket yumanasyasen ti magey a sinelasna idinto a kumatukkatok ti murdong ti ballatinaw a bastonna. Nagtugaw iti sangona.
“Ania ti gagaram?”
“Immayak, apo, gapu iti kinunayo ken ni baketko…”
“A, dayta? Dayta ti inayam, tapno ibagam a balbaliwak ti sinaok?”
“Saludsodek koma, apo, no ania ti gapu ti pangikkatanyo kaniak.”
“Saludsodem? Bueno…” nagsikkawil ti don sa sinaklotna ti bastonna. “Ammom a nagpaaramidak iti sabali a kamarinko. Nangibaonak iti immay kadakayo amin idiay Cabingcolan. Dua nga aldaw ti trabaho ngem awanka. Apay?”
“Nairana ngamin nga adda sagubanitko idi, apo.”
“Saannak a ballikogen, Dalmas. Ammok a saan a pudno. Apay a kinunam kano pay ken ni Ciano a gratisek laeng ti bannogyo? Uray pay dikay’ tangdanan no adda paaramidko. No awan dagak, adda kadi biagyo? Natangsitka, Dalmas. Saan a kasta daydi amam. Diak kayat ti sukir ken tangsit!”
Nagtilmon ni Dalmas; nagdumog. Buringet ti rupa a kasangsangona.
“Sika laeng ti awan. Wen, a, ta sika ti kasukiran, katangsitan.’
“Saanak a nasukir ken natangsit, Don Iban.”
Kellaat a naukas ti sikkawil ti lakay. Nagpigerger ti baston a naitudo iti rupa ni Dalmas. “No immayka ditoy tapno kadiskutirnak, mabalinmon ti pumanaw!”
Kasla naipalapal ti baston iti pispisna. Bimmassit ti panagkitana iti lakay.
“Don Iban—“
“Agawidkan ket parutem ti balaymo iti dagak.” Timmakder ti lakay.
Insurot ni Dalmas dagiti matana iti rupa ti baknang. Kas kuna dagiti dadakkelna, a daydi bakir a dinappatan ken pinagbalinna a talon, sinamsam kano daytoy nga ag-Salamanca. Paneknekan dayta dagiti lallakay kadagiti kadarapatda a purok.
Timmakder ni Dalmas. “Wen, Don Iban. Mabalindak latta a bugtaken a kas aso, ta siak a napanglaw, awan kaimudingak kadakayo a nabaknang. Ngem kunak a sinamsamyo dagiti dadduma a sanikuayo. Dakayo ngarud ti aso. Ta uray ti banga ti akimbanga, kinallongyo. Kinallongyo ti daga daydi lelongko.”
“Ania ti kunam? Ania ti kunam? Asoak? Mangkakallongak?” Intag-ay ti don ti baston ket imbasibasna.
Saan a napuntaan ni Dalmas ta nagdardarasen a rimmuar. Sinurot ti baknang. “Agsublika ta patayenka!” mangur-urat ti baknang a mangipaypayapay iti bastonna. Pagam-ammuan, adda nalagipna ta nakangngeg iti kalangiking. Inasitganna ti sikakawar nga aso. Binulosanna.
“Ala, Kimat, kamatem— kagatem daydiay!”
Insiwet ti aso.
“Ala, Kimat, patayem!”
Nagaligagaw ni Dalmas. Nagtulidda iti aso. Kinagat ti aso ti maysa a takiagna. Binitbitogna ti bakrang ti aso. Rutayrutayen ni Dalmas. Agdaruoyen dagiti takiag ken dadduma a paset ti bagina.
Ammo ni Dalmas a dina maparmek ti aso babaen ti gemgemna. Idi makaruk-at, inlukatna ti ruangan. Inggawid ti aso ti pantalonna ngem naikagumaananna nga inruar sa kinellaatna nga intangep ti rikep. Nalipit ti tengnged ti ayup, naganang-ang. Taray a tarayen ni Dalmas.
Ita, sursurotennan ti desdes nga agpa-Cabingcolan. Leppay dagiti abagana, palayupay dagiti takiagna kenka ratukot dagiti tumengna.
Agadalka, anakko, tapno dikanto maipada iti kasasaadmi ken ni inam, kasla mangmangngegna ti amana.—O
