(Umuna a Paset)
AGSASAGANAD ti panangtoktokmo iti ridaw ti banio ta kakaasikan a mangtepteppel iti isbom. Taptapayaem ti pus-ongmo nga ip-ipiten dagiti pinagkurosmo a sakam. Agkuykuy-atka. Makasangsangitka payen.
“’Nang... ‘nang!” inyikkismo. Impigpigsam pay ti nangbanugbog iti ridaw.
“Shit, Ferdie!” Nakapigpigsa ngem kasla naulod ti ikkis ti babai nga aggapu iti uneg ti banio. Kumaradakad iti uneg ken adda asug a mangmangngegmo.
NOBELA: Apo Baboy Party-List (25)
“Makaisboak, ‘nang... lukatam ti ridaw…” impakaasim. Ad-addan ti panagpatangkenmo a mangtiptiped iti isbom.
“Okininam nga ubing! Kunak la ngarud nga ipaturayokmo lattan iti tawa! Wenno rummuarkan ta sadiaykan nga umisbo!” inyikkis latta ti inam. Sa nagasug. “Nakatangtangken ti ulom!” Nakadaddadakkel dagiti napaspas nga angesna. Agal-al-al a kasla adda itartarayanna. Idi kuan, immanges iti atiddog a nauneg. Sa simmallin ti ulimek.
“’Nang!” inyikkismo manen. Nagsangitkan.
Nailukat ti ridaw ti banio. Naibaskag ti makapungpungtot a rupa ti inam. Agtutukel dagiti ling-et iti mugingna. Dagiti dadduma, nagallin iti napuskol a maskara iti pingpingna. Agin-iniin a mangingato iti nakakitkiting a nakunes a sayana. Kinusilapannaka.
Ngem dimo tinaliaw ti inam. Mabainka a makakita iti langana. Tallo laeng ti tawenmo ngem pinatangken ti adu a padas ken kinadagem ti biag. Nakaad-adun a klase ti lunod ken agkakadakes a balikas a nasursurom iti daytoy nailet nga aparment a pagnaedanyo manipud iti inam ken dagiti masukansukat a lallaki a rummuar-sumrek ditoy.
Nagdardaraska a simrek iti banio. Nakitam ti lumakayen a lalaki a mangisimsimpa iti pantalonna. Agat-arak. Ammomon dayta nga angot. Nauneg a “shit!”—saan laeng a dayta a rasaw ti ammom, adun ti nangnanggegmo nangruna kadagiti lallaki a bugagaw kada asul ti panagmatmatana nga um-umay ditoy apartment-yo— ti naibulos manipud iti kaunggam. Ngem saan a simngaw. Ta mabutengka. No dadduma nga adda dakes a maisaom, pateltelan wenno lapigosendaka. Saannaka man laeng nga isakit ti inam. Kanunonganna pay ketdi dagiti lallakina. Katosannaka pay wenno keddelenna ti sellangmo. Isu a saanmon nga inkankano ti lalaki. Nairuamkan iti kastoy a buya. Basta sipapardaska a nagturong iti lat-ongan. Ibabbabam pay laeng ti degarter a short pant-mo, naiburuangen ti isbom. Nagwarasiwis sakbay a naipuntam iti lat-ongan. Nakaangeska iti nalukay.
Pumpunasanen ti inam ti rupana idi rummuarka iti banio. Anian a laadna no awan makeup-na.
“Naisaganamon dagiti lupotmo?” sinaludsodna.
Nagwingiwingka. Immadayoka.
“Sal-itka nga ubing... Saannak a tallikudan no kasta a kasarsaritaka!” nakapigpigsa ti ikkis ti inam. “Agsublika ditoy!”
Nagsardengka ngem saanka a nagpusipos tapno agturongka iti inam. Saanka pay ketdi a simmango kenkuana. Nagtalinaedka a nakamattider.
Tallo laeng ti tawenmo. Wen, tallo laeng. Ngem atiwmo payen ti panagpampanunot ti nataengan. Kalbario ti biagmo iti daytoy nga apartment. Saanmo a kayat ti ar-aramiden ti inam. Ania itayen ti awagda iti kasta a trabaho? Kabesadom payen ta dagiti kaay-ayammo nga in-inauna ngem sika iti daytoy a nadungrit a ligason, dagiti agbutbuteg ken narurugit nga ubbing, katkatawaandaka. Putatsing kano ti inam. Sisikkaruden. Ilaklakona ti dayawna.
Pakiap-apaam dayta. Makikabilka. Uray no daddadakkel ken natataenganda, saanka a mabuteng. Uray no magargaradgadanka, wenno masugatka, wenno agdugdugolka, awan ti kaamakmo. Masapul a naturedka... ta awan ti amam a mangisalakan kenka. Awan nariingam nga ama.
Nariknam ti nalamuyot a dakulap ti inam a nangkuso iti buokmo.
“Dumteng ita dagiti umay mangala kenka, anakko...” kinuna ti inam.
Anakko... naitanamitimmo. Kasano nga awagannaka iti anak ti inam no ipadawatnaka met? Saannaka nga ipatpateg. Nariknam ti panagarubos dagiti luam.
“Agsangitka manen?” kellaat a ngimmato ti boses ti inam. Masemsem manen.
“Diak kayat ti mapan, ‘nang. Diak kayat ti mayadayo kenka...” insangitmo ta iti kaunggan ti pusom, iti laksid ti makitam a kinadakes ti inam, wenno iti kinarugit ti aramidna, kaykayatmo ti makidenna kenkuana ngem ti maipalapalka iti sidong ti sabali a pamilia a saanmo nga am-ammo, iti lugar a karkarna kenka, iti lubong a datdatlag kenka. Ballasiw pay met ngarud ti taaw.
“Awan ti masakbayam kaniak, anakko... isu a mapanka idiay Amerika. Napintasto ti biagmo idiay...”
“’Nang, ditoyak lattan...” Nagsangitka.
“Kinnam!” bimtak manen ti boses ti inam. “Diak ammo no apay a kasapulan nga ilawlawagko kenka daytoy. Tallo laeng ti tawenmo... ken natangken ti ulom!” inridisna.
Tinangadmo ti inam. Nakitam dagiti lua a pilpilitenna a teppelan. Ngem nagarubosda. Nakulding ti pusom. Ipatpategnaka ngata met laeng ti inam... Wenno kayatna laeng a mayadayoka kenkuana tapno nawaya a mangaramid kadagiti nagduduma a nakairuamanna a kinadakes. Agapiang. Aginum. Agsigarilio.
Nasingakayo iti napigsa a toktok iti ridaw. Nagtinnaliawkayo nga agina. Apadpadakayon nga aglulua. Nagpinnerrengkayo. Sa nagpusipos ti inam a napan nangilukat iti ridaw.
Nataengan metten a lalaki ken babai ti dimteng. Agpadada a nalukmeg. Imingan ti lalaki. Butiog. Uray napintas ti kawesda, kasla narugit latta ti langada. Nakaammal iti tabako ti lalaki. Adun ti nakitkitam a ladawan dagiti Amerikano ngem sabsabali ti langa dagitoy nga agassawa. Amarilio dagiti ngipenda. Anian a laadda! No saanda laeng a puraw, kurimaong koma ti awagmo kadakuada.
INNEMKAYO iti uneg. Dua a puraw, dua a nangisit ken maysa a Latino. Mehikano. Kataytayagmo ida malaksid kadagiti dua a puraw a daddadakkel ngem sika. Nabagida. Naloko ti panagkitam iti langlangada. Ngem apay a pagduaduaam dayta? Addaka iti juvenile prison. Kas kenka, adda nagbasolanda a nangitunda kadakuada iti daytoy a lugar.
Naariwawada, nangnangruna kadagiti dua a nangisit. Uray dagiti dua a puraw, nalangsotda. Kunam no asinoda nga agsasao. Nakapigpigsa pay ti katawada. Aglilinnastogda no ania a gapu ti kaaddada iti daytoy a pasdek. Aglako ken agusarda iti droga. Agtakaw. Assault. Carjacking. Kasla ipasindayawda pay ti kinalokoda.
Anian a suronmo. Ngem saanka a nagtagtagari. Uray ti Mehikano, nakaul-ulimek met a nakatugaw iti suli.
Pagam-ammuan ta nagsardeng ti katkatawa dagiti uppat. Nakaturong itan ti imatangda iti Mehikano. Ken sika.
“So, you, wetback, what do you in for?” inyingar ti maysa a nangisit iti Mehikano.
Saan a naguni ti Mehikano. Nagtalinaed a nakadumog.
Nagkikinnita dagiti uppat. Masemsemda iti saan nga isusungbat ti Mehikano.
“Hey, hombre... speak English?” indil-ag ti puraw. “Agsalsaludsodkami kenka!”
Nagwingiwing ti Mehikano sa nagdumog.
Nagkikinnita manen dagiti uppat. Mailangaam ti nagpaiduma a suronda.
Immasideg ti puraw iti Mehikano. Kinugtaranna ti saka daytoy. “Hey, naawatam ti saludsodmi kenka?” kinunana iti English.
Nagwingiwing manen ti Mehikano. “No habla English... No comprende...” nalamuyot ti boses ti Mehikano.
“Ania kano?” sinaludsod ti puraw iti kaduana ken dagiti dua a nangisit.
Nagwingiwing dagiti tallo. Saanda a maawatan ti Mehikano.
“Maybe he is telling you, ‘fuck off, Gringo!’” insungbat ti nangisit ket naggigiddan dagiti tallo a nagkatawa.
Nakasuron ti puraw. Pinunggosna ti kuelio ti bado ti Mehikano sa pinatakderna daytoy. “Kasta kadi ti kunam? ‘Fuck you, Gringo,’ kunam?” Ngumerngeren ti puraw.
“Leave him alone,” insallawatmo. Nababa ken natanang ti bosesmo. “Saanna nga ammo ti agsao iti English. Saannaka a maawatan. Awan ti dakes a naibagana kenka...” Nagtalinaedka a nakatugaw iti suli.
“Excuse me?” nakatangtangken ti panangibalikas ti puraw. Inibbatanna ti kuelio ti bado ti Mehikano. Simmango kenka.
Ammom a kitkitaendaka met dagiti tallo a kadua ti puraw agramanen ti Mehikano. Ngem saanka nga immangad.
“I said, leave him alone... Awan ti basolna kadakayo...” kinunam.
Apagapaman a naimayeng dagiti uppat. Sa kellaat a nagkakatawa dagiti tallo. Nadegdegan ti suron ti puraw. Kumusnawen ti rupana iti busorna. “Filipino?” sinaludsodna.
“None of your business,” insungbatmo.
Anian a garakgak dagiti tallo.
Naparasaw manen ti puraw. “You think you’re tough?” kinunana ket dimmarupen. Dimmanog a dagus. Ngem nagling-ka ket limmaw-as ti danogna.
“I don’t want to fight you,” kinunam. Nakatantanang latta ti panagbalikasmo.
Nagngirsi ti puraw. “Afraid, shit Pinoy?”
“Saan,” insungbatmo. “Diak kayat a masaktanka...”
Ad-addan ti garakgak dagiti tallo. Agbuybuyan ti Mehikano. Masmasdaaw.
“He is really pissing you off, man!” inkantiaw ti maysa kadagiti nangisit.
“Knock that son of a bitch out!” kinuna ketdi ti maysa pay a puraw.
“Give that bitch a lesson before the guard comes in,” impasaruno ti maysa pay kadagiti nangisit.
Dimmanog manen ti puraw. Ngem nakalisika. Pinasarunuanna. Nakaling-ika latta, ngem nadamgisan ti ngingiwmo. Sinagidmo ti dara a nagsayasay iti bibigmo. Anian a tigergermo a nakakita iti nakalablabaga a banag iti ramaymo. Nagsibo a dagus ti daram. Ket iti idadanog manen ti puraw, sinippawmo ti takiagna. Nagngarietam a tiniritir. Nagasug daytoy. Insikom ti rupana. Pimsuak ti dara iti bibigna. Pinasarunuam iti napigsa a danog iti buksitna. Natublak. Sa napauyas. Agtirtiritiren. Makitam ti sakit a mariknana iti rupana.
Nagkikinnita dagiti tallo. Awan an-annadda a naggigiddan a nangdarup kenka. Rambolen! Disnog ditoy. Kugtar dita. Siko dita. Karate chop. Idi agtalnan ti amin, agil-ilusen dagiti uppat iti datar. Sinakayam pay ti puraw sa pinagsasarunom a dinanog ti rupana. Saanen a makakunail idi sardengam. Awanen ti nakaitured a bumangon kadagiti tallo. Ket sakbay a napukaw ti puraw ti puotna, sinaludsodna kenka iti nakakapkapuy a timek: “Who the hell are you? What are you in for?”
“My name is Ferdie... A GI, genuine Ilokano. And I killed a bitch... my father. And if you ever...” Saanmon a natuloy ti sawem ta nariknam ti kimmali a banag iti bukotmo. Nagkuyegyegka iti iseserrek ti no mano a boltahe iti bagim. Nabaltogka. Sakbay a nagrikep dagiti matam, nagsabat dagiti matayo iti Mehikano.
Awanen ti malagipmo pay a sabalin a napasamak.
NAKATALTALNA iti uneg ti korte. Napusek iti tao ngem imballaag ti presiding judge a no adda mangngegna nga agtagari, ipaguyodna iti sheriff nga iruar. Pasaray agiinnarasaas dagiti tao ngem nagpatingga laeng dita. Kabutengda ti judge. Kabesadoda ti galad daytoy. Iti daytoy a bassit nga ili iti Omaha, Nebraska, kasla isu ti linteg. Mabuteng pay ti mayor kenkuana.
Nakaturong ti panagkitam iti nalaad a baket a nakatugaw iti witness stand. Nakaluklukmeg. Puraw payen dagiti buokna. No umisem (ngem manmano a makitam nga umisem), amarilio dagiti rukapi a ngipenna. Amerika ti yanmo ngem adda pay laeng dagiti tao a dida ammo nga estimaren dagiti ngipenda. Kasano kadi, addada iti maysa a bassit a pagtatalonan nga ili ti Nebraska a napalawlawan iti nalalangto a trigo.
Ur-urayem a yangad ti baket ti rupana. Ur-urayem a perngennaka. Kayatmo a maammuan no ania ti riknana kenka. Ta sipud daydi panangkettelmo iti biag ti bukodmo nga ‘ama,’ ken pannakaikarselmo, saannaka man laeng a sinarungkaran. Ammom nga ammona no ania a talaga ti napasamak.
Agtestigo ngata kontra kenka? Ayonanna ngata ti natayen nga asawana?
Imbilangmo nga ina dayta a baket. Ngem imbilangnaka ngata met a bukodna nga anak?
“Your witness, prosecutor,” kinuna ti judge.
Timmakder ti maysa a puraw nga agkabannuag a prosecuting attorney. Immasideg iti witness stand. Inungapna dagiti bibigna ngem awan ti simngaw a balikasna. Nagpuligos ketdi nga immasideg iti pagtugtugawam. Miningmingannaka. Nakipinnerrengka. Saanmo a pulos nga imbaba ti panagkitam. Ti abogado ti nangisina iti panagkitana kenka, inturongna iti baket.
“Mrs. Washington, did you witness the killing of your husband?” sinaludsod ti hues.
Nagtung-ed ti baket.
“I need an answer, Mrs. Washington... I wanna hear your answer. Did you witness the killing of your husband?”
“Yes...” nagtalinaed a nakadumog ti baket.
“Did you have any doubt who killed your husband?”
“No...”
“Can you tell us who killed your husband?”
“Correction, Your Honor... Alleged killer... My client is innocent until proven guilty,” inreklamo ti abogadom a pro-bono ta ammoda nga awan pagbayadmo.
“Sustained... rephrase your question,” imbilin ti hues.
Nagsakuntip ti abogado. “Mrs. Washington, can you point to us who allegedly killed your husband?”
Nagdumog ti baket. Immuneg ti ulimek.
“Mrs. Washington... maitudoyo kadi iti daytoy a korte no asino ti maipagarup a nangpapatay ken ni lakaymo? Masapul a sungbatam dayta a saludsod, Mrs. Washington...”
“Let me remind you again, Mrs. Washington, that you are still under oath... You need to answer the question or I’ll put you in contempt and order you to go to prison. Answer the question...” nakabilbileg ti ballaag ti presiding judge.
In-inut a timmangwa ni Mrs. Washington. Inturongna ti panagkitana kenka. Nagsabat dagiti matayo ngem awan man laeng ti maibagasam kadagiti kawaw a matana. Kasla naisinan ti amin kenkuana. Intudonaka ti imbilangmo nga ina. Nakatadtadem dagiti matana.
“Dayta ti nangpapatay iti asawak! Awan ti asina a nangtuktukkol kadagiti paset ti bagi ti asawak. Nagsangitak a nagpakpakaasi kenkuana a dina patayen ti bukodna nga ama ngem saan a dimngeg. Isuna ti nangpapatay iti asawak!”
“Let the record show... that our main witness identified Mr. Ferdinand Washington as the alleged killer of Mr. Harold Washington. The prosecution rests, Your Honor,” kinuna ti prosecutor ket nagturongen iti tugawna.
Naulimek manen ti korte. Kasla awan ti mayat nga aggunay.
Madamdama, timmakder ti maysa a butiog a lakay. Nakagingginad a kunam la no saanna a mabagkat ti tianna. Nagpasango daytoy. Immasideg iti witness stand a yan ti baket. Immisem ti lakay a nangmatmat iti baket.
“How are you, Mrs. Washington?” nakalablab-ay ti timek ti lakay.
Saan a naguni ti baket. Kinuti laeng daytoy ti abagana. Dimo maibagasan no ania ti riknana.
“Are you relieved that your husband is dead, Mrs. Washington?”
Nagmulagat ti baket. Kinusilapanna ti lakay.
“Saan kadi a pudno a ni Mr. Harold Washington ket abusado, nga adda historiana a mangkabkabil kenka?” kinuna manen ti lakay.
“Objection, Your Honor... The deceased husband is not the one on trial,” inreklamo ti prosecuting attorney.
“Mr. Rolston... if you don’t have any more question, we’ll rest the case,” kinuna ti judge.
“Sorry, Your Honor....” Timmallikud ti lakay. Immasideg iti pagtugtugawam. Kinitanaka ti abogadom. Naparasawka iti unegmo. Awan sa met ti ammona ti abogadom. Ngem ania ti namnamaem? Natudingan laeng a public defender-mo. Awan ti kuartam a pangbayadmo a mangsalaknib iti kalintegam iti korte. Nakapsut, a kas met iti panagrakayan ti kabaelan ken bagina. Nalukmeg. Sarsarunnuenna ti butiogna. Nakunes pay ti coat-na. Dina pay masagaysay ti buokna. No makisinnango a makisarita kenka, marurusokka pay iti kinabangsit ti sang-awna.
Ngem saan a bale. Ania man ti mapasamak, nalag-an latta ti riknam ta awan uray sangkabassit laeng a panagbabawim iti panangkettelmo iti biag ti lakay nga imbilangmo nga ama. Kaykayatmo pay ti mapan iti pagbaludan, wenno ti nakipagyan laengen iti denna ti inam ngem ti agsagaba iti agnanayon iti sidong ti lakay. Nalabit, saanka koma a nagbanag a kastoy.
Pinerrengnaka ti lakay nga abogado ngem saanka a simmuko. Nakipinnatangken dagiti matam. Saanmo a talken daytoy a butiog nga abogado. Nagpusipos a nangsango iti baket iti witness stand.
“Mrs. Washington, mabalin nga istoriaem iti korte no ania ti kinatao ni Mr. Ferdinand Washington bayat ti panagubingna agingga iti nagbarito?” kinuna ti abogado.
“Dakes nga ubing! Dakes a pamilia ti naggapuanna... Pampam ti inana...”
Nagkidemka. Nangemkemka. Uray la a nagngaretngetka iti panagtupa dagiti sangim. No apay nga iti kinaganus ti panunotmo nga impusing ti inam, malaglagipmo latta ti kinadakesna, ti kinagatelna. Ngem awan ti kalintegan ti sabali a tao a manguyaw iti inam!
“Naimpluensiaan iti kinadakes ti inana isu a timmanor a dakes...”
Kellaat a timmakderka. “Saan a dakes ti inak! Dakayo ti dakes, dakayo nga agassawa. Dakayo koma ti rumbeng a madusa!” inriawmo.
Impak-ol ti hues ti muletana. “Control yourself, Mr. Washington,” naturay a bilinna.
Ngem kasla awan ti nangngegmo. “Awan ti serbim nga ina!” inriawmo latta. “Imbes nga insalakannak iti panangabuso kaniak ti animal nga asawam, binaybay-annak!”
Nagsasarunon ti panangipak-ol ti hues ti muletana. “Control yourself, Mr. Washington! Control yourself... or I place you under arrest for contempt and put you to jail...”
Ngem ad-addan ti panagpagungganmo. “Binuyam ti panangabuso kaniak ti asawam!” inyiriakmo.
“Mr. Rolston, control your client!” impukkaw ti hues.
Immasideg kenka ni Atty. Rolston. Sinallabaynaka ta kayatnaka a pagtalnaen ngem nakigtotka. Ta iti panagkitam, ti takiag ti imbilangmo nga ama ti naipatay iti abagam. Ket simmeksek ti panunotmo ti sumaruno nga aramidenna. Agkarayam ti dakulapna iti...
Nagkintayegka. Iniggamam ti ima ti lakay. Induronmo. Napasanud ti abogadom. Naitublak iti datar.
Nagriaw ti judge. Inawaganna dagiti sheriff. Dua a nabibisked a sheriff ti nagdardaras nga immasideg kenka. Ngem saanmo a binigbig ida a nakauniporme a kas pannakabagi ti linteg no di ket kasla duada a nataengan a lallaki nga agpanggep a mangsagid kenka. A mangabuso kenka kas iti inar-aramid ti imbilangmo nga ama kenka. Nagbanang-eska. Awan ti asino man a mangsagid kenka!
Nagsaganaka a makilaban. Salaknibam ti bagim.
Nakitam no kasano a naklaat dagiti dua nga umas-asideg. Nagsarimadengda. Minatmatandaka. Kasla rinukodda ti kinatayagmo, ti kinabisked ti bagim, dagiti timmangken a masel dagiti takiagmo. Agdagsenka siguro iti nasurok a dua gasut a libra. Nakitada dagiti kasla umap-apuy a matam. Ammom, ammoda no kasano a pinapataymo ni Mr. Harold Washington. Ammo ti sibubukel a siudad. Naipablaak iti pagiwarnak. Tinuktukkolmo. Awan ti inaramatmo nga igam. Dagiti laeng bukodmo a takiag.
Nagkinnita dagiti dua a sheriff. Awan ti mayat nga umasideg kenka.
“Turn around,” imbilinda kenka iti nakabatbatad a timek.
Ngem saanka a nagkir-in. Nagplastarka a makilaban. Inruar ti maysa a sheriff ti taser gun-na. Binilindaka manen nga agpusipos. Ngem saanka a dimngeg. Basta impaganetgetmo lattan iti bagim nga awan ti asino man a makasagid kenka.
Saandan nga inulit ti nangbilin kenka. Inruar metten ti maikadua a sheriff ti bukodna a taser gun.
Ngem umanangsabkan ken awan ti rantam nga agtulnog iti ania man a bilinda. Naumakan a mabilbilin. Saanmon a kayat a dengngen ti panangmandar kenka ti sabali a tao. Ngem pagam-ammuan, adda banag a kimmali iti barukongmo. Kasla nakitam pay ti panagkarayam ti boltahe a simmuknor iti bagim. Nagkuyegyegka ngem saanka a nadalupo. Ad-addan a nakapungtotka. Ad-addan a bimmara ti ulom. Inkarigatam ti umasideg iti sheriff ngem kimmali ti maikadua a taser kenka. Nagdoblen ti boltahe a simrek iti bagim. Linabanam ngem awanen ti kiredmo. Nanabtuog ti dakkel a bagim iti suelo ket nagpukawen ti amin a puotmo.
AGLULUAKA a nakatugaw iti sango ti atiddog a lamisaan. Nakaposas dagiti dua nga imam. Uray dagiti dua a sakam, adda kawarda a naimontar iti suelo. Saankan a makadangran pay. Ngem nakataltalinaay man dagiti matam a mangmatmatmat iti baket a kasangsangom iti lamisaan. Saanmo a maisina ti panagkitam kenkuana. Malagipmo ti inam a nangipadawat kenka. Ti inam nga ammom a saan a nangipateg kenka nupay namin-adu nga inulit-ulitna nga imbaga nga ay-ayatennaka. Inulit-ulitna nga impanamnama a maipaayanka iti napintas a masakbayan isu nga intednaka kadagiti agassawa nga Amerikano.
Dimo idi kayat ti sumurot kadagiti agassawa. Ta uray no kasano ti kinarigat ti biagyo nga agina, uray no kasano ti kinadakes ti inam, uray no nabuyok ti angot dagiti estero iti asideg ti nailet nga apartment-yo idi, kaykayatmo latta ti agtalinaed iti sidong inam.
Nagkidemka ket ad-addan a napespes dagiti luam.
“Agluluaka... Maamirismo kadin a biddut ti inaramidmo?” nakalamlamuyot ti timek ti baket.
In-inut a nagmulagatka. Kinullaapan dagiti agar-arubos a luam dagiti matam. Ket kasla matmatmatamon ti inam. Ti inam a nangibelleng kenka. Ti inam a nangipanamnama a napimpintas ti pagtungpalam iti daytoy a paset ti lubong.
“Basolmo, mom,” napnuan pait dagiti balikas a simngaw manipud iti kaunggan ti barukongmo.
Naklaat ti kasangsangom a baket, ni Miss Santos, ti Filipina a psychiatrist a pinilida a mamagbaga kenka, a mangtultulong kano kenka, a mangbatok iti panunotmo— isu ti panagkunam— no apay a nagbalinka a kriminal, no apay a saanmo man laeng a maiburay iti korte ken iti abogadom ti rason a pinataymo ni Mr. Harold Washington.
“Tarigagayan laeng ni mamangmo a maipaayanka iti napimpintas a masakbayam... a saanna a maipaay kenka... Saan kadi a dayta ti dinagdagullitmo kaniak?” insungbat ni Miss Santos.
Miningmingam manen ti baket. Napaut. Nakipinnerreng kenka. Awan ti naguni kadakayo. Anian nga emma ken nagdungngo dagiti mata ti baket a kimmali iti barukongmo.
“Saanak koma a nagbanag a kastoy no saannak nga impadawat...” nabinggasan latta iti saem ti timekmo.
“Saanna nga ammo... No maammuanna koma daytoy a napasamak kenka, sigurado nga agladingit, a babalawenna ti bagina...”
“Saanko a basol, Miss Santos...”
“Ti ania?”
“A napatayko ti amak...” Ti imbilangmo nga ama ti ibagbagam. “Isu ti nangiduron kaniak.”
“Dayta ti kayat a maammuan dagiti pannakabagi ti linteg ken ti korte. Kayatda a tulongandaka. Awan ti mayat a mapanka iti pagbaludan. Kayat laeng a maammuan dagiti agtarigagay a tumulong kenka no apay a napataymo ni Mr. Harold Washington...’’
Minatmatam manen ti baket. Dimo lattan malapdan ti panagarubos dagiti luam. Mangrugi payen nga agtigerger dagiti dakulapmo. Ngem ammom a saanmo a kabaelan a kupikopan iti panunotmo dagiti napaspasamak kenka nanipud pay kinaubingmo agingga iti naaddaanka iti kired a nangitakder iti naidadanesen a kinalalakim.
“M-my d-dad... sexually molested me since my childhood...” agtigtigerger dagiti bibigmo a nangisawang ket nagbanarbar ti timekmo.
(Maituloyto)
