(MAIKA-27 A PASET)
ADU ti tao a nadatnganda iti balay da Perlita, a kapidua ni Manang Felisa. Kadawyan kano dayta no adda sumangpet a sangaili a naggapu iti Filipinas. Maragsakanda kano a makadamag iti maipapan iti Kailokuan, aglalo iti ili wenno iti probinsia a naggapuanda.
“Komusta ti Apo Baboy?” adda nagkuna a lalaki nga agkabannuag. “Nabasak iti Bannawag. Ania ti panagkunayo, mangabak met laeng ti party-list-yo, tata?”
“A, wen, a, barok,” insungbat ni Lakay San Lucas. “Uray no addakami ditoy, madama met ti kampania dagiti kakaduami. Isu ngarud a nakaumaykami ditoy Hawaii ta barbareng no matulongandakami dagiti kakabagian iti gastosenmi iti kampania. Siempre, pakanen, painumen ken tangdananmi dagiti kakaduami nga agkampania. Nakatraysikelda ket aggasolinada met. Nasurok kano a duapulo a traysikel ti nagbubunggoy iti naudi a panagkampaniada segun iti kaanakak nga abogado a timmawag kaniak.”
NOBELA: Bastardo (2)
“Mayat ngarud, tata,” inyanamong ti lalaki. “Ngem saan ngata a nasaysayaat no addakay koma met la idiay tapno makitadakayo dagiti tao?”
“Isu la nga isu, barok,” kinuna ni Lakay San Lucas. “Adda met da Sito ken Atorni Palpallatoc a pannakabagimi.”
“Ala, bareng ngarud mangabakkayo, a,” kinuna met laeng ti lalaki, “ta mabasaminto manen ti naganyo iti Bannawag.”
“No mangabakkayo, kasanonto ngarud a matulonganyo dagiti sektoryo?” sinaludsod met ti maysa a babai a kasadaran ngata ni Manang Lucia. “Kasano ti kadakkel ti pondo a maiwaras kadagiti masakupanyo?”
“Saanmi pay a masungbatan dayta, adi. Ngem alistonto laengen a masolusionan ti ania man a parikut no mangabakkamin ken makaiggemkami iti pondo,” kinuna ni Lakay San Lucas.
Namulenglengan ni Manang Lucia ni Lakay San Lucas. Naglibbi, ngem umis-isem. Kiniddayan ti lakay.
Di nagbayag, inyayab ni Perlita ti naladaw a pangaldaw.
“Ammok a dikay pay nangaldaw,” kinunana. “Saan a masao a nangan ti kinnanyo iti eroplano.”
“Ala ngarud ta no adda panawenmo ita, inta idan ipasiar ket kamkamatenda ti orasda,” kinuna ni Manang Felisa ken ni Perlita. “Sadino kadi ti umuna a papanantayo?”
“Mapantayo idiay Whaler’s Village pambarantayo a gumatang iti Hawaiian polo ni tata, ken no ania met ti kayat ni Kapid Lucing,” insungbat ni Perlita. “Adu met a makitadan no makapantayo iti Museum, iti Shopping Village, iti Lahaina Cannery Mall...”
“Approved daytan a planom, kapid. Inton bigat, itulodtayto idan kadagiti kakabagian ni tata,” kinuna ni Manang Felisa. “Agawidtayo metten idiay Honolulu. Bassitto laengen ti inanada ta agawiddanton idiay Filipinas.”
Idi malpasda a mangaldaw, maysamaysa ti nagyawat iti naisobre a doliar. Impapetpet met lattan ti dadduma ti nalukot a kuartada.
“Ikomustadakamto lattan idiay ilimi, manang, manong,” kinuna dagiti dadduma.
“Itedyo ti adresyo ta inkamto pasiaren dagiti kakabagianyo,” kinuna met ni Manang Lucia.
“Mabalin ti agpaw-it, manang?” adda nagkuna.
“Mabalin, adi. Kinapudnona, awan met ti adu a kargami.”
“Umayminto ngarud ited inton agsapa, manang,” kinunada.
In-inut a nagpakada dagiti tao idi agrubuatdan a mapan agpasiar.
AGSAPA. Agduadua ni Sarah no mapanna ibaga ken ni Sito ti panagawiden da mamana ken Lakay San Lucas. Amangan no agkuyogda manen a mapan idiay Manila. No mabalin, dina kayat nga agkitada ken Sito. Sidiren la ketdi ti baro iti daydi panangtalawna kenkuana iti otel.
Napanunotna nga agsurat laengen ken ni Sito. Ibagana a sabten ti baro ni Lakay San Lucas idiay Airport iti aldaw a sasangpetda. Ipaw-itna ti suratna kadagiti traysikelan a tagalaud a mapmapan sumursurot a mapan agkampania. No umay ti baro iti balayda tapno ammuenna no mapan met sumabat, saanen nga agpakita. Nagaramid iti ababa a surat sa napan iti terminal dagiti traysikel. Adda nakitana a kapurokan da Sito ket intedna ti surat.
“Agsagsaganada itayen, ading, a mapan agkampania,” kinuna ti traysikelan. “Mapanda kano idiay Abra. Ngem apay a dimo pay la teksan?”
“No ammok ti numero ti selponna, manong, okey koma,” agarup masuron ti balasang a nagkuna. No ammona, apay koma nga agsurat pay laeng? Awan ngamin ti interesna a mangammo iti numero ti selpon ni Sito, no adda man.
Nasabat ti traysikelan ti bunggoy da Sito iti barangay a dumna iti poblasion. Sineniasanna ni Sito. Nagsardeng daytoy ket inyawatna ti surat ni Sarah.
Binasa met a dagus ni Sito ti surat apaman a naawatna. Inkeddengna a dumagas iti balay da Manang Lucia tapno ammuenna no ania ti oras ti luasda ken Sarah nga agpa-Manila.
Idi dumtengda iti paradaan dagiti traysikelan, insardeng ni Sito ti owner. Timmulad met dagiti nagtraysikel a paset ti bunggoy.
Nagdardaras ni Sito a napan iti ibalay da Manang Lucia. Nagtoktok iti ridaw. Simmirip ti baket a katulonganda.
“Ni Sarah, nana?” dinamagna.
“Awan, barok, napan idiay Vigan. Sibsibetna. Apay ngamin?”
“Damagek koma no kaano a mapan idiay Manila a mangsabat kada Manang Lucia.”
“Diak ammo, a barok, ta awan met ti nasasaona,” insungbat ti baket.
Nagpakada ni Sito. Agsublinto inton sumangpet no malem nga aggapu idiay Abra.
Napaisem met ni Sarah nga agsirsirip iti tawa. Naimbag ta ammo ti baket ti insungbatna. Insurona met ketdi ti ibagana. No agsublinto, ammonto lattan ti baket ti aramidenna. Iti pattapattana, ag-night trip ni Sito no mapan idiay Manila. Mapanto met iti agsapa. Wenno isakbayna iti maysa nga aldaw ti mapan. Uray mapanton maturog iti hotel. No saan, mapan umian iti kasera ti gayyemna idiay Dapitan. Agteksto iti daytoy.
IDI sumungadda iti Nagbukel, rinugian metten da Sito ti nagpatokar iti sound system tapno maawisda ti imatang dagiti tao. Insarunona ti nangiwaragawag iti Apo Baboy Party-List. A saandanto a liplipatan inton panagbobotos. Inulit-ulitna dayta agingga a nakalabesda iti Nagbukel. Sinurotda ti kalsada nga agpa-Bangued.
Gapu ta narasay dagiti balbalay, namrayan laengen ni Sito ti nagpatokar. Binalballaetanna iti awag.
Idi dumtengda iti Bangued, simrekda iti nadumaduma a kalsada. Pampanunotenna pay no dumanonda idiay Dolores ken Lagangilang. Wenno idiay Peñarrubia. No dumaw-asda idiay, agrikusda lattan iti uneg ti ili.
Iti oras ti pangngaldaw, nagsapulda iti restauran a pangananda. Adda met dagiti napan naggasolina. Inikkan ni Sito iti kuarta dagitoy. Naimbag la ketdin ta ninayonan ni Atty. Palpallatoc ti intedna a gastuenda. Ket nalagipna ni Lakay San Lucas.
Bareng no adu met laeng ti nadawatda a doliar, nakunana iti nakemna.
Idi agangay, pinagsagana ni Sito dagiti kakaduana. Agawidda ketdin. Narigat ti marabiyan iti dalan.
Malemen idi makadanonda iti paraadaan iti ilida ngem inkeddeng ni Sito ti dumagas manen iti balay da Manang Lucia ta kasaona ni Sarah. Ngem idi malukip ti ridaw da Manang Lucia, saan a balasang ti nakitana no di ket baket.
“Di pay simmangpet ni Sarah, barok,” kinuna ti baket a katulongan. “Madanaganak ngarud ta adtoy ket sumipngeten ngem awan met laengen.”
Bayat ti nainayad a panagmanehona iti owner nga agawid, pampanunoten ni Sito nga agpa-Manila uray no maymaysana. Ammona metten ti turturongenna.
Imbagana ken ni Atty. Palpallatoc ti maipapan iti surat ni Sarah.
“Mapanka, a,” kinuna ti abogado. “Agkuyogkayo ken Sarah?”
“Diak ngarud nakasao, manong, ta napan kano idiay Vigan,” insungbatna. “Dimmagasak man itayen, ngem awan kano pay.”
“Inka ngrud latta uray siksika. Amangan no adu ti karga da angkel. Adu la ketdi ti paw-it dagiti taga-Hawaii.”
Nagtungtung-ed ni Sito. Mapan la ketdi a mapan. Uray no agmaymaysana.
Ket nakarikna iti suron ken ni Sarah.
INKARATAY ni Sarah ti bagna a naglaon iti maysa a pantalon a maong, diaket, ken tallo a tisert. Alas siete pay laeng ngem no addan bus nga agpa-Manila, lumuganen. Amangan no masapa met nga agluas ni Sito ket makita pay daytoy.
Apagdanonna iti waiting, nakitanan ti sumungad a Fariñas Trans nga agpa-Manila. Apagisu ta idiay Dapitan ti ‘yan ti kasera ti gayyemna. Iti nagbaetan ti Dapitan ken Laong Laan St. a malasatan ti Lacson Avenue ti garahe ti bus.
Idi makasimpa iti tugawna, nalagipna manen ni Sito. Nasikapanna manen daytoy.
Idi agturong ti konduktor iti tugawna, napanunotna nga ibaga a maysa nga estudiante uray ta adda met ID-na. Ngem nagbabawi. Narigat ti agsaur.
Addadan iti Pideg idi mapanunotna da mamana ken Lakay San Lucas. Napananda ngata nagpaspasiaran? Is-isuda ngata a dua, wenno kinuyog ida dagiti kakabagianda idiay? Umag-agibas ngamin iti panunotna nga amangan no adda panaggusto ti lakay ken ni mamana gapu ta ammo daytoy a balo ni mamana. Tutopan met ngata ni mamana ti lakay?
Naglibbi ken kinutina ti abagana iti pannakapanunotna nga imposible a baybay-an latta idan dagiti kakabagianda idiay Hawaii.
Napanunotna ti nagteks iti gayyemna iti Dapitan. Imbagana nga addan iti dalanna nga agpa-Manila ket panggepna ti dumaw-as iti kasera daytoy ta asideg ti estasion ti bus a naglugananna.
Simmungbat ti gayyemna. Adda kano idiay Cavite ta masakit ti inana.
Napawingiwing ni Sarah. Papananna ngarud itan? Kapilitan a mapan aghotel. Mapan umian iti hotel a nagturoganda idi ken Sito. Saan a maamak ta saanna met a kadua ti baro.
“Agpilikan, tata, no ania ti kayatmo kadagita Hawaiian a polo,” kinuna ni Perlita. Addada iti Lahaina Cannery Mall. Igatanganna da kapiduana a Lucing ken tatana a Lucas iti pakalaglagipanda kenkuana.
Napaisem ni Lakay San Lucas. Mano ngata ti pilienna? Kayatna ti nalabaga a sabongsabongan. Kayatna pay ti asul a sabongsabongan met laeng. Magustuanna met ti berde a pasig a bulbulong ti diseniona. No pagbadona dagitoy inton agawidda, mapagbiddutanda la ketdi a maysa a Hawayano.
Inrukodna iti bagina dagiti tallo a napilina. Inyawatna ken ni Perlita.
“Sika, kapid?” kinita ni Perlita ni Manang Lucia. “Adda napilimon?”
Intudo ni Manang Lucia ti dua a naka-hanger.
“Sika, kapid?” kinita ni Perlita ni Manang Felisa.
“Isuda lattan,” kinuna ni Manang Felisa.
Binayadan ni Perlita dagiti pili da Manang Lucia ken Lakay San Lucas.
Napanda pay nagpaspasiar iti Kaanapali Resort. Sinursorda dagiti mabalinda a pagpasiaran.
Alas kuatron iti malem idi makaawat ni Manang Felisa iti text message nga aggapu iti maysa a kabagian ni Lakay San Lucas iti Kahului. Damdamagenda no kaano ti ipapan ti lakay sadiay.
Imbaga ni Manang Felsia dayta ken ni Perlita.
“No mayatda, uray intayo itan,” insungbat ni Perlita. Asideg met laeng. Daw-asendanto lattan dagiti paw-it no bigat.
Immannugot da Lakay San Lucas ken Manang Lucia.
Awan pay duapulo a minuto, nakagtengdan iti balay ti kabagian ni Lakay San Lucas. Di nagbayag, immaraken dagiti dadduma pay a kakabagianda.
Iti panagsasaritada, naibaga ni Manang Felisa nga agawidda idiay Honolulu iti kabigatanna ta agpa-Filipinas-dan iti sumuno a bigat.
“Nagbiitdan!” indillaw ti maysa a baket. “Kasla immayda la immadaw iti beggang!”
“Itedko man la ket ngaruden ti saraboda kaniak ta amangan no diakto idan makita inton bigat,” kinuna ti maysa a bumaket ket inyawatanna da Lakay San Lucas ken Manang Lucia iti nalukot a doliar.
“Umaykan, gasat, umaykan,” intanamitim ni Lakay San Lucas a nangapiras iti pantalonna.
“Ania ti magusgustuan ni baketmo, manong, ta igatanganmi?” pagammuan la ta kinuna ti bumalay iti nagtarusanda.
Napakiet ni Lakay San Lucas. Ibagana kadin a nagsinada ken Baket Caria?
Tinaldiapanna ni Manang Lucia. Amangan no ibaga daytoy nga intarayanen ni baketna.
(Maituloyto)
