Sarita ni LORENZO M. GALAPIR
“Ania ti mamaay ti biag no awan ti talna? Ibilangmo a naragsakka, no iti nakabuka a tawa ti balaymo, matannawagam dagiti kakaarrubam a kinkinniten ti nagita a karasaen?” Dagitoy idi ti nalagda a makaawis ken ni Rico.
Ken ni Inday, ad-adda manen a di mailadawan ti pagel ken sakit ti nakemna iti ipapanaw ni Rico. Krus a nadagsen. Kalbario ti biagna a di masaba. Nupay kasta, naawatanna met laeng a napateg ti awag ti ili.
Idi addan ni Rico iti tay-ak ti pagbabakalan, nadamdamag ken nabasbasa met ni Inday kadagiti pagiwarnak ti napeggad a kasasaad dagiti buyot a sumaranget kadagiti naagum a kabusorda. Kas pay ngarud mabuybuyana idi dagiti nakaal-alingget a pagpeggadan kadagiti kangitingitan ti oras—ti pannakaibukbok ti dara kadagiti mawawan a tantanap ken turturod.
No dumteng ti sipnget ti rabii, adu a laglagip ti sumken ken ni Inday. Alimbasagen. Kasla maysa a pilid a di man laeng agtalna ti pampanunotna; ket agtalinaedto laeng a nalangto dagiti rabii kenkuana. Kasta met a dina sinardayan ti nangikarkararag iti pannakasilaw ti pampanunot dagiti naagum a buyot tapno agturay koma ni kappia ditoy lubong—nangnangruna ti nagalis koma a panagbiag ni asawana.
KLASIKO A SARITA: Napatpateg nga Awag (1)
Naglabas man la ti aldaw a kasla naukrad ken naikupin a binulong ti pagbasaan. Saan pay a simmangpet ni Rico ken dagiti kinaduana. Awan pay naipatulod a mangsublat kadakuada. Ngem agdindinamagen iti sangalubongan ti kinaalibtak dagiti buyot a Filipino a naibaon idiay Korea.
“Nanang awan met langen ni tatang?” ti nagagar a saludsod ni Roly iti maysa a malem a panangpakpakanda ken ni Uriran. “Bayagnan… kunana idi a mabiit? Mailiwak…” innayon pay idi ti ubing.
“Ur-urayenta, anakko. Dandani itan…” inyandingay met ni Inday. Adda naatap nga isem a nagtamdag kadagiti bibigna; ngem iti unegna adda nasakit a rikna nga immukuok kenkuana.
“Adunto… tinapay… ‘sangpetna?” inunton laeng idi ti ubing.
“Wen, adunto.”
Ngem nasinga daytoy a panagar-arapaap ni Inday ta kellaat a pinattog ni Uriran ti pamugbogan ket naibelleng ti linugaw. Awan ngaminen ti kanenna iti kulluongna.
Kalpasan ti panangakup ken panangikabil ni Inday iti naibelleng a linugaw iti kulluong ti baboy, insimpana manen ti panagtugawna iti ramut.
Saan met a nailaksid iti daytoy a panagar-arapaap ni Inday ti isasamay ti nakana a lagip maipanggep iti pannakaawatna iti telegrama a naggapu idi idiay Korea.
Daytoy ti linaon daydi a telegrama:
“MRS. INDELENCIA CALSADA: VINTAR, ILOCOS NORTE
Napaltogan Uldarico, adda hospital. Umimbag daras….
DOGVELLION (Comandante)
Nagkullayaw ti uneg ni Inday idi naawatna ti telegrama. Napukawna ti dadduma a riknana. Kasla nasedsedan idi ti barukongna ket dina naigawid ti luana a nanakanak…
“Apay agsangitka, nanang?” ti nailem a saludsod idi ni Roly. “bagana met… umimbag daras…”
Natimudna ngamin ti nanigtigerger a timek ni nanangna a nangbasa iti telegrama; ngem iti naganus a panunotna, dina naawatan ti palimed a nainaig iti dayta a damag.
Ket kadagiti aldaw a simmarsaruno, kalpasan ti pannakabasa ni Inday iti telegrama, nagbalindan a paset dagiti napait a laglagipna nga uray tarigagayanna ida a yaw-awan, kasla met ladawanda nga agparang iti sanguananna. Ket agtalinaedda laeng a benggang a mangpuor iti kararuana. Saanen a mabilbilang dagiti rabii a kaata ti turog ni Inday. Kasta met nga awanen ti pannangan a di lumamlamiis ti labay iti pingganna.
“Ayaunay ket ngaminen ti di agressat a kinatingig ti lubong—ti lubong—ti di mamingga a kinakillo dagiti tattao,” ti ikkis manipud iti kaunggan ti pusona a madudogen kadagiti narikut a kasasaadna. Agtibnoken ti ladingit iti pannakapukaw ti kapisi ti pusona ken ti pay met sumulbod a gurana kadagiti mangar-aron iti naaprang a riribuk. No mabalin pay koma, iti daytoy a kanito, tignayen ni Inday ti lubong ket pasublienna ti sigud a talna. “Napukaw san ti tao ti panagbutengna iti Dios,” nakunana pay iti nakemna.
“Ay, nanang, mabisinak…” kellaat nga insawang ni Roly a nabayag met a saan a nagtagtagari iti saklot ni inana. Sinipsiputanna met ti panangan ti narawet a baboy. Ket daytoy ti nangguped iti panagar-arapaap ni Inday.
“Napateg nga awag,” dina napuotan nga inyesngaw. Adu koma pay laeng dagiti sangalenna a laglagip ngem dagdagen unayen ti anakna.
Inwaras manen ni Inday ti panagkitana iti aglawlaw. Napaneknekanna a naisapawen ti abigay ni sipnget. Naulsanen ti lubong. Isu met a maibus ni Uriran ti linugaw a kanenna. Binagkaten ni Inday ti pamugbogan ket immulidan nga agina. Nalaus unay ti dagensen ti nakemna a simmangbay iti dayta a rabii.—O
