(MAIKA-28 A PASET)

NASIPNGETEN idi agawid dagiti bisita. Ngem imbaga dagiti dadduma nga agsublida ta ipanda dagiti paw-itda kadagiti kakabagianda idiay Filipinas. Iti rabii, nagikarton da Manang Felisa ken ti  bumalay iti nagdagusanda kadagiti paw-it. Adda met dagiti naisobre a doliar. Inyawatda dagitoy ken ni Lakay San Lucas. Adda met inyawatda ken ni Manang Lucia.

Agsinsin da Lakay San Lucas ken Manang Lucia iti naited a kuarto. Ngem agabay dagitoy ken di unay nalawa. Kasla nairanta a pagyanan ti maisar-ong a bisita. Awan met bukodna a CR. Masapul a rummuar no kayatna ti mapan umisbo.

Sakbay a nagidda, binilang ni Lakay San Lucas ti nasarabona a doliar. Napaisem ta nawadwad bassit. Kitaem, uray saan a napan naggatang iti baboy, adda naurnongna a kuartana. Ad-adu pay ketdin nga amang. Saandan nga ipaw-it daytoy kada Sito. Ipasukatnanto ngata idiay Manila? Ngem dina ibagbaga ken ni Manang Lucia. Isublinanto iti baket ti adda pay laeng kenkuana a show money.

Idi  maidulinna ti kuarta, adda simken iti panunotna. Makais-isem a timmakder ken nagturong iti ridaw. Kinitana no adda tao iti salas. Awan.

Nobela

NOBELA: Ti Bastardo (3)

Umayakon, dalling! idaydayyeng ti panunotna.

Nagin-inayad nga immasideg iti ridaw ti nagkuartuan ni Manang Lucia. Tinoktokna iti nakapsut. Saan a nailukat ti ridaw ket inulitna. Nadlawna nga adda kutikuti iti uneg ti kuarto. Sa nagbingngi ti rikep. Induronna sa met la siaalisto a nangirikep.

“Apay nga immayka?” inyarasaas ni Manang Lucia a nangiduron ken ni Lakay San Lucas. “No matiliwandata, makitam.”

Ginuyod ketdi ni Lakay San Lucas ni Manang Lucia iti kama. Kasla nagpukaw ti lakay iti pannakapandag ti balo iti panagtulidda iti kama.

Kabigatanna, nagsublida idiay Wailuku, iti balay da Manang Perlita, tapno mapanda alaen dagiti paw-it sadiay. Nagpaitulodda iti kapidua ni Lakay San Lucas.

Idi dumtengda iti balay da Perlita, naikartonen dagiti paw-it. Intedda met dagiti naisobre a doliar a paw-it met laeng.

Manonto ngata a karton ti yawidmi? nakuna ni Lakay San Lucas iti nakemna. Agplete ngata dagiti karton iti eroplano? Makaammonton ni Lucia iti plete dagiti kargada. Isunto ti patudonenna nga agpakilo. Mabalinna ngata nga ipakita ti ID-na a senior citizen? ‘Imbag la nga igatangna iti arak nga ipainumna kadagiti sumarabo ti maksay—no mayat. No Apo Hawayano, kunadanto, kapilitan nga agpaala.

Ngem immisem ti lakay iti pannakapanunotna nga adda iti Hawaii, saan ket nga iti Filipinas.

Idi kuan, gimmayad ti isemna iti pannakapanunotna ken ni Baket Caria. Anianto ngata ti makuna ni baketna no makita daytoy a nakabado iti lupot ti Hawayano? Agsublinto ngata kenkuana? Dina la ketdi awaten. No sumangpet, iserraanna. Kasta met kadagiti annakna a kontrabida iti biagna.

Ania ngata ti ipasarabona kada Sito ken Atty. Palpallatoc? Saanna la ketdi nga ited dagiti ginatangda a para kenkuana. Gumatangto laengen iti saggaysada a tisert nga adda markana a Hawaii.

SIMREK ti nagluganan ni Sarah a Fariñas Trans iti estasionna iti Lacson Avenue. Bassitda laengen a nabati a pasahero. Nagsawar dagiti mata ni Sarah no adda taksi a nakaparking iti abaga ti kalsada. Adda. Awan pasaherona. Immasideg.

“Taksi, miss?” inyawag ti drayber.

“Idiay Recto,” insungbatna. Ammona metten ti pagsardengan ken pagballasiwanna iti batog ti hotel. Ania ngata no mangrabii pay sa sumrek?

Kinitana ti relona. Alas sais. Manganen sa sumrekto iti alas siete.

Nagpara idi makabatog iti Jollibee. Ditan a mangan. Gimmatang pay iti burger ken Coke a yawidna.

Apaman a nakapangan, bimmallasiw iti kalsada. Nagturong iti hotel. Nag-check-in. Executive ti innalana a kuarto.

Idi makitana ti TV, inkeddengna ti agbuya pangalaanna iti turogna. Ginaw-atna ti remote control. Ti kasursuronna idi a pabuya idi duada ken Sito ti mabuya. Insimpana ti nagidda. Kasta gayam, kunkunana iti bagina.

Iniddepna ti TV. Maturog ketdin. Mayat ti salemsem ti air conditioner. Ngem sakbay a naturog, kinnanna ti burger a ginatangna.

Kabigatanna, nagrubuat a dagus apaman a nakadigos. Mapan manen mamigat iti Jollibee iti ballasiw ti kalsada.

Nalagipna ni Sito idi mangmanganen. Nag-night trip ngata wenno addan iti dalan? nasaludsodna iti bagina. Ania ngata no agpadada iti plano ket adda metten ni Sito iti Manila?

Amangan no umay mamigat ditoy, nakunana manen. Ket inalistuanna nga inibus ti kanenna. Masapul a mapanen. Amangan no kellaat nga agparang ni Sito.

Pinagnana agingga iti Quiapo a pangalaanna iti luganna a bus. Mapan agpaspasiar idiay Mall of Asia pagpalabsanna iti oras.

Rabiin idi agsubli iti hotel. Nakaturog a dagus gapu iti bannogna. Ngem nasapa met laeng a nagriing.

Nag-check-out sa napan nangan iti dati a pangpangananna. Kalpasanna, nagturongen iti airport.

Napan iti Arrival Area. Saan a makatalna dagiti matana a kumitkita kadagiti agruar a pasahero. Ken sipsiputanna pay amangan no adda met ditan ni Sito. Dina kayat nga agkitada.

Nagdamag iti kaabayna no dimtengen ti eroplano a naggapu iti Honolulu.

“Hindi ko alam,” insungbat ti babai. “Magtanong ka sa guwardiya.”

Immusok iti beddeng dagiti sumabat. Ngem sinabat a dagus ti guardia ket inyabog daytoy a pinaruar.

“Tanungin ko lang kung dumating na ang PAL na galing Honolulu,” masimron a kinuna ni Sarah.

“Wala pa miss!” insungbat ti guardia.

“’Yan lang naman ang gusto kong malaman. Akala mo, hayop ako na pinapalayas mo!”

Adu ti pasahero a nagruar. Agidurduron dagitoy iti kariton a napno iti karton ken bag.

Kastanto ngata met no rummuar da mama? naisipna. Ngem pangalaanda ngarud ti adu a kargada a yawidda? Saggaysada laeng idi ken lolona a Lucas iti bag idi mapanda idiay Hawaii.

Idi kuan, nataldiapanna ti likudan ni Sito. Nagtibbayo. Nakita ngata ni Sito itay agdamag iti guardia?

Simmeksek iti kapuskolan ti tao. Ngem pasaray kumita iti nakakitaanna ken ni Sito.

Di nagbayag, adda dakkel nga eroplano a nagrikus iti airport ken nababa ti tayabna.

“Bareng no daytan ti naglugananda,” kinuna ti maysa a babai iti asidegna.

Saan a nakaitured ni Sarah ket dinamagna iti babai no sadino ti paggapuan ti ur-urayenda.

“Idiay Honolulu,” insungbat ti babai.

Naragsakan ni Sarah ta adda kaduana nga agpadpadaan. Ken Ilokanoda met kas nangngegna iti pannakisarita ti babai kadagiti kaduana.

Napalabas ngata ti kagudua ti oras sa nagruar manen dagiti agsangpet. Adda agwagwagis ti ummong dagiti sumabat.

Sirsirigen a naimbag ni Sarah dagiti rummuar amangan no addan da mamana ken Lakay San Lucas.

Awanda.

Addan ti sabten ti babai a kinasarsaritana. Nakair-irut ti innarakupda.

Inturongna manen ti panagkitana iti dakkel a ruangan ti pasdek ti airport a pagruaran dagiti pasahero. Adda sumagmamano nga agruar.

Di nagbayag, adda dua a nataengan, lakay ken bumaket nga agidurduron iti saggaysada a kariton a nagkarga met iti balikbayan box ken bag. Saan a mailasin ni Sarah dagitoy ta naka-Hawaiian polo ti lakay. Naka-Hawaiian met laeng ti bumaket. Naginad ti pannagnada.

Napanganga ni Sarah a nangmatmat iti bumaket. Kasla ti mamana. Sabongsabongan a nalabaga ti blusa ti baket ken nakapantalon iti maong. Pasaray agsardengda iti kaduana a lakay ket agsaritada. No dadduma, kumitada kadagiti sumabat.

“Isudan!” nakuna ni Sarah. “Mama!” impukkawna idinto a nagwagis ket sinabatna dagiti dua.

Impataray met ti panangiduron da Manang Lucia ken Lakay San Lucas iti karitonda.

“Angkel!” pagam-ammuan la ta adda met nagpukkaw iti likud.

Idi tumaliaw ni Sarah, nakitana ni Sito a sumarsaruno kenkuana.

Inibbatan ni Manang Lucia ti kariton. Sinabatna ni Sarah ket naginnarakupda.

Sinallabay met ni Lakay San Lucas ni Sito a mangigis ti isemna.

“Nakitakon ti Hawaii, barok,” kinunana. “Mapanakto manen no kongresmanak. Ket komusta ti panagkampaniayo?”

“Nasayaat met latta, angkel. Dakkel ti nagasto ni Kapid Rey. Intantandanna kadagiti traysikelan, kanenmi ken gasolina.”

“Ala, pagsasaritaantayto dayta,” kinuna ti lakay a nangiduron iti kariton. Simmaruno kada Manang Lucia.

Sinublat ni Sarah nga induron ti kariton ti inana. Napanda iti garahe dagiti FX a maupaan.

“Agawidtayto no rabii,” inyallawat ni Lakay San Lucas idi ibaga ni Manang Lucia nga agpaituloddan iti estasion ti bus nga agpa-Ilokos. “Dika nabannog, aya, a nagbiahe?”

“No madikayo, lolo, umunakamin ken mama,” kinuna met ni Sarah. “Nasaysayaat no sumangpettayo idiay ilitayo iti rabii tapno awan ti makadlaw kadatayo. Saan a bale a makitadatayto iti aldaw. No inkayo pay la aghotel ita, problemayo ti agiserrek kadagiti kargayo iti kuarto.” Simmeksek ngamin iti utek ni Sarah nga insingasing ni Sito dayta.

Imbilin ni Sarah iti drayber ti FX nga ikarganan dagiti karton ni mamana ket itulodda idan iti Cubao.

“Wen, a, ngem awanto pay ti traysikel nga agpalaud no sumangpettayo idiay inton rabii,” inkalintegan ni Sito.

“Di magmagnakanton a mapan mangala iti owner-yo,” kinuna manen ni Sarah.

Saanen a nagtagari ni Lakay San Lucas.  Nagtitinnulongandan nga inkarga dagiti karton iti FX.

“Maturogtayto idiay bus,” kinuna pay ni Sarah a nagtugaw iti abay ti drayber. “No sumangpetkayo idiay iti agsapa ket makitadakayo dagiti tattao, amangan no umaydakayo sarabuen.”

Napaisem ni Manang Lucia a nagtungtung-ed a nangtaldiap ken ni Lakay San Lucas iti abayna.

“Saan po na estasyon ng bus tayo pupunta?” dinamag ti drayber idi asidegdan iti Cubao.

Saanen nga inyuman ni Sarah iti inana no ania a bus ti paglugananda. Imbagana lattan ti Partas.

Idi maidalimanekda dagiti kargada iti estasion ti bus, imbaga ni Manang Lucia ken ni Sarah a mapanda ken Sito gumatang iti pangaldawda. Ngem saan a nagkir-in ti balasang. Dina pay tinaliaw ti inana.

Uray diak mangmangan, intanabutob ni Sarah iti unegna. Dina kayat a kitaen ni Sito. Kabusorna daytoy. “Intay mangan dita karinderia dita bangketa,” kinunana ketdi.

Malemen idi agluas ti luganda. Agwingwingiwing ni Lakay San Lucas. Kayatna nga agsapa koma a sumangpetda iti ilida tapno makita dagiti kakailianna a naka-Hawaiian polo. Ita, awanen ti mangawag kenkuana ni Apo Hawayano. Ngem  saanen a nagtagari ta amangan no makagura kenkuana ni Sarah. Anak met ngarud ni Lucia.

No dadduma, kitaenna dagiti agina iti bangir a tugaw. Dumna ni Sarah iti tawa ket nakakita iti ruar idinto a nakakidem ni Manang Lucia.

No dadduma met, taldiapanna ni Sito iti abayna. Adda nadlaw ti lakay kadagiti dua. Kasla kabusor ti balasang ni Sito. Ket agatap nga addan sa ketdi inaramid ti kaanakanna a saan a kayat ni Sarah.

No sumangpetdanto idiay ilida no parbangon, awanto pay laeng dagiti traysikelan. Kasano ngarud a mayawidda dagiti kargada? Ibatida iti balay da Manang Lucia sa mapan alaen ni Sito ti owner?

Mabalin, nakunana iti akemna ket nagkidem. Padasenna ketdi ti maturog. Pulsopulsot ti turogna iti eroplano itay ta mabutbuteng pay la ngamin. Adda ti eroplano iti ngatuen dagiti ulep ket awan pay makitada iti baba. No matnag ngay ti naglugananda ket agdissoda iti taaw? Di pay ketdin pagpiestaan ida ti yo?

Ket nalagipna dagiti yo iti Sea Life Park.

Nalagipna ti panagkampania da Sito.

Sapay koma, Apo, ta mangabakkami, naitanamitimna.

Agpayso, nadalus ti paradaan idi makasangpetda iti ilida. Awan traysikel.

“Kasano ngay dagiti karga?” kinuna ni Sito idi maidissaag ti konduktor dagiti karton iti igid ti kalsada.

“Saan met ngata nga agdagsen iti sangakaban a bagas ti maysa a karton,” kinuna ni Manang Lucia. “Ibaklaymo laengen, ading, nga ipan idiay balay. Sublienyonto no bigat.”

“Sige, Sito, bagkatem amin dagiti kargada nga ipan idiay balayda,” kinuna ni Lakay San Lucas. “Umunakanton nga agawid ta inka alaen ‘tay owner.”

Tiningiting ni Sito ti dagsen ti  maysa a balikbayan box a karga ni Manang Lucia. Kabaelanna. Imbaklayna. Nakikuyog metten da Manang Lucia ken Sarah idinto a binantayan ni Lakay San Lucas ti nabati.

Apaglabes ti kagudua ti oras, addan ti owner. Nagtinnulongan dagiti aguliteg nga inkarga dagiti balikbayan box ken dagiti dadduma pay a karga ti lakay. Nagpakadada ken ni Manang Lucia.

Idi dumtengda iti balay da Lakay San Lucas, nagtinnulongan manen dagiti aguliteg  nga inserek dagiti karga. Idi makaruar ni Sito, inserra a naimbag ti lakay ti ridaw, amangan no umay sumarabo ni baketna ken dagiti annakna kadagiti inggapuna iti Hawaii.

Aldawen idi makariing ti lakay. Dimmaw-as iti balay ti kaanakanna nga abogado tapno dumamag. Nagtisert iti namarkaan iti Apo Baboy Party-list.

“Inka dita eskuela, angkel, ta inka kitaen ti presintotayo,” kinuna ti abogado.

Saan pay nga eleksion ngem adun ti tao iti eskuela. Makumikom dagiti mannursuro nga agisagsagana kadagiti kuarto a pagbotosan.

“Maiparit nga umasidegkayo ditoy, Apo Lakay,” kinuna ti maysa a babai a nangyam-ammo iti bagina a kameng ti Namfrel.

“Maipariten ti agkampania, tata,” kinuna met ti maysa pay a nagkuna a kameng met ti Election Watch.

Isu pay laeng ti naan-anay a pannakapanunot ni Lakay San Lucas a nabayagda idiay Hawaii. Naganasanda metten sadiay ket panagbobotos gayamen.

“Saanak met nga umay agkampania. Umayko la kitaen ti naganko no adda met laeng,” kinunana.

“Uksobenyo ti tisertyo, tata,” kinuna ti maysa.

“Apay a paguksobendak?” inrason ti lakay. “Diyo pay ketdin makita ti pusegko?”

Inlawlawag ti maysa a maestra ti kayat a sawen dagiti dua a babbai. Sangsangailida ngamin iti purokda ket saanda a malasin ti lakay.

Makaluksaw ti lakay a nagawid ket saanen a nagsubli. Sapulennanto laengen ti naganna no umay agbotos.

ALDAW ti eleksion. Nasapa a nagrubuat ni Lakay San Lucas. Imbadona ti maysa a Hawaiian polo nga intedda kenkuana. Pangawisna pay dayta kadagiti botante iti sabali a purok nga agbotos iti eskuela iti purokda. Apo Hawayano, kunadanto. Dayta ni Apo Baboy! kunadanto pay.

Sakbay a napan iti presinto, dimmagas iti balay da Atty. Palpallatoc. Agsuksukat metten a mapan agbutos ti abogado. Nasayaat kano no masapa ta awan pay ti adu a tao.

Dinawat ni Lakay San Lucas ti listaan dagiti ibotos ti abogado.

Ngem awan listaan daytoy. Insuratna dagiti rantana nga ibotos sa intedna iti ulitegna.

Nagkuyog dagiti aguliteg a napan iti presinto.

Idi madanon ti batang ni Lakay San Lucas nga agbotos, insuro ti maestra nga agbambantay ti aramidenna. Inikkanda iti pagmarkana. Inruarna ti listaanna ket sinapulna ti numero dagitoy. Ngem inunana ti Apo Baboy ta amangan no malabasan wenno malipatanna.

Idi makabotos ket agkitada iti abogado, pinatakderna ti tangan ti imana. Kayatna a sawen, mangabak amin dagiti imbotosda. Ket numero uno ti Apo Baboy.

Idi rummuarda iti presinto, impalagip ni Lakay San Lucas nga inaldaw a gumatang ti abogado iti diario tapno makitada a dagus ti resulta ti eleksion.

“Makita iti Internet, angkel,” kinuna ti abogado. “Alisto laeng ita ta adda pay selpon. Maysa, mangngeg met iti radio ken mabuya iti telebision. Adda met TV idiay balayyo.”

“No pagiwarnak, barok, mabalin a sublisublien a basaen,” inrason ti lakay. “No TV, apagbiit, awanen.”

Nakudkod laengen ti abogado ti ulona a dina oras.

Nasapa a nalpas ti panagbotos iti purokda. Kadagiti napalabas a tawen, agpatnag dagiti mamaestra nga agbilang iti balota. Uray isuda met a pumurok, makipagpatpatnagda met a dumngeg. Maragsakanda ngamin no agsasaruno a mayawag dagiti kandidato nga imbotosda.

Iti tengnga ti rabii, addan ti lugan nga agbunag kadagiti ballot boxes tapo ipanda idiay munisipio. Kasta met ti aramiden dagiti dadduma a presinto iti ilida. Dagiti resulta iti ili, maipan idiay Vigan. Makaammonton ti Comelec idiay a mangipatulod iti Comelec idiay Manila ti resulta ti eleksion iti probinsia.

Dayta ti inlawlawag ni Atty. Palpallatoc ken ni Lakay San Lucas.

“Sapay koma ngarud ta layus ti Apo Baboy, barok,” nagayad ti isem ti lakay a nagkuna.

“No ngata mapankami met ken Sito idiay munisipio tapno maammuantayo no mano ti nabutos ti party-list-tayo?” pagam–ammuan ta kinuna ni Lakay San Lucas.

“Nasayaat met, angkel, tapno daras a mammuantayo,” kinuna ti abogado. “Maymayat pay no itarusyon idiay Vigan tapno maammuantayo no layus met laeng ti nabutostayo iti Ilocos Sur. Ngem uray ditoytay lattan nga aguray iti resulta, uray ta alisto met.”

Ngem saanen a nagpaigawid ti lakay. Pampanunotenna a mapanda pay idiay Norte. Ket dumagasda ken Sito idiay balay da Nana Narda. Mangbalon met iti doliar ket ipasukatnanto iti banko idiay Vigan.

“Wen, gayam, barok, kuentaemto ti nagastom iti panagkampaniayo ta pagbibingayantayto met laeng,” kinuna ti lakay.

Nagtungtung-ed ti abogado.

Napan innala ni Lakay San Lucas ti owner-na idiay balayda. Inkaratayna ti bassit a bagna a nangikargaanna iti doliar nga ipasukatna idiay Vigan.

Idi makadanonda iti munisipio, imbaon ti lakay ni Sito a mapan mangala iti bilang ti botos ti Apo Baboy Party-list.

Idi agsubli ni Sito iti nakaiparadaan ti owner, mangigis ti isemna.

“Namber wantayo, angkel! kinunana.

“Namber wan?” inulit ni Lakay San Lucas. Ket kasla nakitana ti bagina a nakaamerikana a nakatugaw iti session hall ti Batasang Pambansa.

(Maigibusto)