Sarita ni SALVADOR A. ESPEJO
NALAMIIS ti pul-oy a simmabat kadakuada. Adun ti namalbaliwan ti Paraiso, napaliiwna. Dadakkel dagiti pasdek, naarimbangaw dagiti pagtagilakuan kadagiti naparagsit a tokar. Kinabiti payen ti presidensia, napapintasen ti plasa kadagiti niog, kaimito ken aruo, ken pagaayaman dagiti ubbing, kas iti seesaw, indayon ken pagpaayasan. Narangrang dagiti bombilia iti uppat a nagsulian ti plasa. Ngem apay nga awan ti agpalpallailang ditoy?
Kimmaut ni Lakay Juan iti sigariliona ngem awanen ti naguneg iti kaha. Pinaisardengna ti lugan iti masungad a tienda. Nadlawna ti kasla panagkitakit ni Marcos. Dimsaag ni Lakay Juan. Simrek iti pagtagilakuan.
Naarimbangaw dagiti agiinum ken ti jukebox iti suli. Kaaduan kadagiti agiinum ti agtutubo.
Adda nangkalbit kenkuana. Babai. “Gumatangkayo iti mansanas, ama. Naimas ti luomna.”
KLASIKO A SARITA: Ti Paraiso iti Agdama (1)
Nagwingiwing ni Lakay Juan idinto a minatmatanna ti aglaklako. Ubing pay; kalaplapsatanna.
“Pagustuam man, lakay,” kinuna ti maysa nga agtutubo.
“Manmano dagiti gundaway a napintas ti mangidiaya kenka iti lakona,” kinuna ti sabali.
Kinita ni Lakay Juan dagiti nagsao. Agatsinusoda no ar-arigen.
“Gumatangkayon, ala,” inyunnoy manen ti aglaklako.
Nagwingiwing latta ni Lakay Juan ken rimmuaren iti tienda.
“Umaykad’toy,” nangngegna iti likudanna. “Naimas ti lakom a pulotanmi!”
Pinagandar ni Marcos ti lugan. Ngem dida pay nakaadayo, nakangngegda iti agsasaruno a kanalbuong.
“Diosko, adda man ngatan tinambangda!” nayesngaw ni Ria.
“Tinambang?” nagkuretret ti muging ni Lakay Juan.
“Masansan ti tinnambang ditoy, manong,” nakuna ni Marcos.
“Eleksion man ngaminen ket nabara ti risiris iti politika ditoy.”
Awanen ti arimekmekda bayat ti napardas a panagtaray ti dyip. Mabuteng da Alma ken Jun ket immapiringda ken ni Lakay Juan.
Nakadanonda iti balay ni Marcos. Naraniag ti paraangan. Adu dagiti makisarabo. Apaman a nakadissaag ni Lakay Juan, inaribungbongandan. Kablaaw ditoy, kablaaw dita. Adun ti di malasin ni Lakay Juan a kabaddungalanna. Nasdaaw ta adu gayam ti kakabagianna.
Inruarna dagiti nangina nga arak. Madamdama pay, narasawen ti patpatang.
Ngem awan ni Fidel, wenno ti asawa ken dagiti annakna. Kayat ni Lakay Juan ti agsaludsod ken ni Marcos ngem kapimpinnaggaakna dagiti simmarabo.
Idi nakapanawen dagiti sangaili, nagtugaw ni Lakay Juan iti sopa; nabannog. Napanen naginana da Alma ken Jun. Tultulongan ni Ria dagiti katulonganda a mangipakni dagiti naiwara a baso ken botelia. Agpaypayubyob ni Marcos iti yan ti tawa.
Timmakder ni Lakay Juan. Nagtan-aw. Naiddepen dagiti silaw ket nagturay ti sipnget.
Adda nagsig-am iti ridaw. Nagpusipos ni Lakay Juan. Ni Fidel. Agmaymaysa.
“Kunak no maiturednak a di umay kitaenen, ading,” kinuna ni Lakay Juan. Inarakupna ti kabsatna iti nairut. Nagayus ti lua iti pingpingna. “Apay nga itaka laeng?”
“Kinapudnona, inkarikon a diak bumaddek iti daytoy a balay, manong,” kinuna ni Fidel ket tinaldiapanna ni Marcos.
“Apay kadi?”
“Fidel,” inlapped ni Marcos. “Saan koma nga ita ti…”
“Mabutengka kadi a maibutaktak ti kinasaurmo?”
“Fidel, agbainka ken ni manong!”
“Adda met la bainmo, aya?”
“Agtalnakayo kadi, addik,” inyanawa ni Lakay Juan. “Apay metten nga agririkayo?”
“Kastoy, manong,” impalawag ni Marcos. “Dagiti ipawpaw-itmo a kuarta ken lupot ti gapuna. Saan kano a nasayaat ti panangbingayko. Ngem ammo ti Dios a….”
“Nagtangken ketdin ti ulbodmo!” imper-ak ni Fidel. “Ammo amin a tao ti kinasuitikmo!”
“Aglablabeskan!” inngariet ni Marcos.
“Marcos! Fidel!” ngimmato ti timek ni Lakay Juan. “Dikay’ kad’ mabain iti dayta nga ar-aramidenyo?”
Ngem timmayab ti gemgem ni Marcos. Naiparusisi ni Fidel. Iti itatakderna, agngarngariet a simmaranget. Pinanggep ni Lakay Juan a lapdan ida ngem maysa a disnog nga agpaay koma ken ni Marcos ti dina nalisian. Nagikkis ni Ria idi makitana ti panagayus ti dara iti bimtak a kiday ni Lakay Juan.
Napaparintuod ni Fidel.
“Pakawanennak, manong,” kinunana. “Diak inggagara.”
Saan a simmungbat ni Lakay Juan. Naut-ot ti sugatna. Nagut-ot ti pusona.—O
