Immuna a naipablaak iti Abril 24, 1961; sa iti Nobiembre 12, 2018 a bilang ti Bannawag.
Sarita ni GREGORIO BERMUDEZ
NAGKULLAYAWAK. Nagkutukot dagiti tumengko. Imbaw-ingko ti panagkitak. Diak naitured a pinerreng ti adda a mangmingmingming kaniak iti ngato ti agdan. Nagbalawak.
“Na-naimbag a malemyo, tata,” kinunak met laeng. Dandani di nagsusurot ti panagbalikasko. Nariknak ti panagpayegpeg dagiti sakak.
Saan a simmungbat. Nakutim dagiti bibigna. Saanna nga insina ti panagkitana kaniak.
KLASIKO A SARITA: Nasaem a Pannakabales (2)
Nagsubli ti nalimbong a riknak. Nalagipko ti impadamag da nanang a kasasaad ni Tata Beriong.
Idi laeng kalman a simmangpetak manipud idiay Baguio. Nagsakit ngamin ti ulitegko idiay.
Binaondak da nanang a napan pay laeng mangituloy kadagiti aramidna. Idi rabii, impadamag ni nanang nga agmauyongen ni Tata Beriong. Nakasarak kano.
“Dumanonak man, tata,” kinunak.
Saan latta a naguni ni Tata Beriong. Saan a nagkuti. Ni immisem laeng koma. Iti panagkunak, dinak malasin. Wenno aginkukuna laeng.
Adda naparnuay a danapeg iti uneg. Nagparang ni Seny iti tawa. Nagtillayon ti atiddog ken kulot a buokna.
“Ne, sika gayam, Mel. Umulika, a.”
Saanko nga inuray ti panangsabat ni Seny kaniak iti ridaw. Immuliak nupay adda panagamakko a manglabas ken ni Tata Beriong. Nautobko ngamin nga ad-adda laeng a mapasakitan ni Seny no ipadlawko ti panagbutengko iti amana.
Limmag-an ti riknak idi kasangsangokon ni Seny iti laem. Saanko a dinakdakamat ti kasasaad ni Tata Beriong. Naragsak ti panagipadamagko kadagiti padasko iti napanak. Pasaray umisem sa mingmingannak iti napaut.
“Kunada nga adu ti napipintas a mestisa Igorota idiay?”
“Adda met,” insungbatko.
“Sa dika la nangyawiden?”
“Kasano ngarud ket sisasalda met ti pusok kenka. Diak isukat ti ay-ayatek iti uray no mano a mestisa.”
“Patiek met.”
“Agpayso. Sika laeng ti ay-ayatek.”
“Sikanto pay ti patiek ti saona?”
Nagparang ni Nana Candi iti ruangan. Nagbitbit iti du a manok a puraw.
“Naimbag a malemyo, nana,” inkablaawko.
“Kasta met kenka, anakko. Agtugawka latta, a,” kinunana. Inyawatna dagiti bitbitna ken ni Seny a timmakder met itay nakitana ti ig-iggaman ti inana.
“Kaano ti sangpetmo?”
“Idi la kalman, nana,” insungbatko.
“Komusta ngay ni ulitegmo?” inimtuodna idinto a nagtugaw iti abay ti ruangan ket inilutna ti naktangan a saka ken bakrangna.
“Naimbag met laengen, nana, kaasi ni Apo Dios.”
“Nasayaat, a, nakkong, ngem datao. Abus ta kastoy ti rigat ket nanayonanto pay laeng.”
“Naggapuanyo kadi, nana, ken apay dagiti manok?”
“Agpaay ngarud ken ni tatam, nakkong. Nakasarak kano. Dagita ti masapul iti panangagas ti erbolario kenkuana.”
“No ipakitayo koma nga umuna kadagiti mangngagas dita ili, nana, bareng no…”
“Ngarud, nakkong, ket ipapilit met dagiti babbaket a saanen a masapul. Saan kano a maagasan dagiti mangngagas dayta a nasakitna. Kunada pay a basbassit ti magastos.”
Saanakon a naguni. No siak laeng ti mapaturay, adayo nga italekko ni Tata Beriong iti maysa laeng nga erbolario. Narigat met ngarud a sawen nga awan gastuenna ta agpempension met.
Nagsubli ni Seny. Timmakder ni Nana Candi.
“Wen gayam, Melanio,” kinunana. “Sikanto man laengen ti kaasmang ni Seny no rabii inton mayatangan ni tatam. Di pay ket maisarita kadagiti babbaron, a, ta dida met sumarsarungkaren nanipud idi kasta ni tatam.”
“Yamanek, nana, no maikari la ket ‘toy numo ti biang,” insungbatko. Nakaisemak a nakaammo nga awan gayam ti napinget a simmarsarungkar ken ni Seny bayat ti kaawanko.
Nagtuloy ni Nana Candi iti kosina. Nagtugaw ni Seny iti sanguanak. Nakadumog. Mabain ngata? Nagtalinaed a sidudumog uray kalpasan ti sumagmamano a darikmat.
“Innakon,” kinunak idi agangay.
Intangadna ti rupana. Nabayag a miningmingannak. Nakaanay lattan ti panangiturongna iti panagkitana kaniak a nangipaawat iti kinadagsen ti riknana iti dayta a kanito.
“Agsubliakto no rabii.”
Nagtung-ed ni Seny.
KALPASAN ti pangrabii, immulogak iti balay. Saanko nga impakada kada nanang ti papanak. Naibagada ngaminen ti panagsardengko a sumarungkar ken ni Seny amangan no adda kano mapasamak kaniak.
Nagtarusak iti balay da Seny. Agur-urayen da Meding ken Candro a kaduami nga agpaay iti panagatang. Awan ti arimekmek dagiti lallakay ken babbaket a naummong iti maysa a suli. Adda met iti tengnga ti salas ni Tata Beriong ken ti baket a mangngagas.
Saan a nagbayag, imbilin ti erbolario ti panagtignaymi nga agserbi. Binagkatmi— ni Meding, Candro, Seny, ken siak— ti maysa a lamisaan ket inyulogmi nga impan iti sirok ti salamagi iti abagatan ti balay.
Nagsublikami iti salas. Binagkatmi manen ti maysa pay a lamisaan. Impanmi iti tengnga ti salas.
Kalpasanna, napanmi nginurungor dagiti manok. Ni Seny ti kaduak. Napan met insaang da Meding ken Candro ti diket. Dakami manen ken Seny ti nangdalus, nangbeltak, ken nangigad iti niog.
Kabayatan amin dagitoy, insamirak a kitaen ni Seny. Tunggal agbaningrot, kasla magusod met ti pusok.
Dimteng ti tengnga ti rabii. Naisagana aminen a masapsapul. Kas bilin ti mangngagas, inikkak dagiti pinggan iti diket idinto a pinarabawan met ni Seny iti tunggal itlog. Insagana ni Meding dagiti mamaen, sigarilio ken dinubla iti platito. Linuktan ni Candro ti arak.
Nagidasarkami. Napusgan da Meding ken Candro nga agyan iti baba. Dakami ken Seny iti ngato.
Imbilin ti baket nga erbolario ti pannakaiddep dagiti pagsilawan.
Nariknak ti panagtigerger ni Seny. Inasitgak ngamin apaman a naiddep dagiti silaw. Agarup sinikilnak. Ngem diak nagawidan ti riknak. Sinallabayko. Inirutak ti panangawidko kenkuana. Nasay-upko ti ayamuom ti atiddog a buokna.
“Ala, gagayyemko a saan a makitkita, umaykayon. Umayyo sanguen ti nanumo a pangsangaili ti maysa a nanumo a kabsattayo. No ania man ti nakabasolanna kadakayo, ipakpakaasik kadi ti panangpakawanyo kenkuana…”
Ad-adda nga immasidegak ken ni Seny. Ad-adda a nariknak ti panagkintayegna. Diak naawatanen ti sasawen ti baket nga erbolario. Sabalin ti naguneg iti panunotko, ni Seny ken siak, ti kinasipnget ti aglawlaw…
(Adda tuloyna)
