Immuna a naipablaak iti Disiembre 31, 1962; sa iti Disiembre 10, 2018 a bilang ti Bannawag.
Sarita ni FELIPE R. BACRICIO
(Maikadua a Naisangsangayan a Gunggona/Salip iti Sarita ti Bannawag 1962)
PINALABSAN ni Inciong Mababa a kinita ti dyip a naiparada iti sango ti opisina sa timmangad. Nalamiis ti pul-oy a nangapiras iti rupana a kinesset ti init ti Kailokuan. Iti daya, limtuad dagiti napuskol nga ulep. Agtudo manen, nakunana, idinto nga impunasna dagiti sapatosna iti tansan a pagpigadan. Inyalisna ti inigpilanna a kapote iti kanigid nga imana sa immuli iti maikapat a kadsaaran ti opisina ti kompania ti gobierno a pagserserkanna. Nasabatna ni Angel Pilapil, padana a guardia. Nakair-irteng ti rupa ni Angel.
“Paayabannaka ni Lakay,” kinuna ni Angel.
KLASIKO A SARITA: Rimat iti Kasipngetan (3)
“Paayabannak ni Major?” Dimmakkel dagiti mata ni Inciong Mababa. “Apay kano?”
Nagsig-am ni Angel Pilapil. “Diak ammo. Ngem sal-at, Primo,” kinudkodna ti teltelna sa nagwingiwing. “Sinabonnak!”
Nagkarenken ti nawada a muging ni Inciong Mababa. Dina napuotan nga inaprosan ti putan ti karbin a nayabaday iti kanawan nga abagana. “Idiay?” inamadna.
“Idiay kan’ opisinana.” Nagnan ni Angel Pilapil.
Naitukeng iti sumagmamano a darikmat ni Inciong Mababa. Paayaban ni Major Cesar Dimasagid? Ti didiosen ken apo-apo iti lubongda?
Nagkebba. Ammona, saan nga umawag ni Major Dimasagid no saan a nasken ti gapuna. Apay ngata? Pinadasna a linagip dagiti tignayna tapno padasenna a tuntonen ti gapu ti pangpaayaban ti panguloda kenkuana. Awan ti malagipna.
Naparpartak manen ti panagpitik ti pusona idi addan iti sango ti nakarikep a ridaw ti opisina ni Major Cesar Dimasagid. Kinatokna.
“Sumrekka.” Natibong ken naturay ti timek a naggapu iti siled.
Kinaem ni Inciong Mababa dagiti sangina sa induronna ti ridaw. Nagin-inayad a simrek. Agsursurat ti pangulo. “Naimbag a bigatyo, sir,” inlugayna.
Nagsardeng nga agsurat ni Major Dimasagid. Timmangad. Indissona ti pluma iti pagisulbongan sa sinangona ni Inciong Mababa. Kasla binurtong a Buddha a nagtugaw iti mapusipos a tugaw iti likud ti napupuoran iti sigarilio a lamisaanna. Kasla pay sinaklotna ti dakkel a buksitna. Nagkuti dagiti nabileg a pangana.
“Pinaayabandak kano, sir?”
“Wen.” Pinagsasaip ni Major Dimasagid dagiti nakidser a ramayna. Winarwarna dagitoy sa pinagtaltalukatikna iti rabaw ti lamisaanna.
Binabasa ni Inciong Mababa dagiti agmagan a bibigna.
Nagkuti dagiti bibig ti pangulo. “Mababa,” intapkalna ti dakulapna iti ngiwatna sa nagsig-am. “Mababa,” inulitna, “adun ti pamilawak kadakayo a guardia.” Immirteng ti rupana. Ngem kellaat a nagsardeng ta nayurit iti nasipnget a langit ti umap-apuy a banag ket naggilap iti siled. “Adu unayen ti mapukpukaw a bagas,” intuloyna. “Idi kalman, naduktalanmi a napukaw ti duapulo a kaban!”
“Duapulo a kaban, sir?”
“Duapulo! Ammom, Mababa,” nagirig iti tugawna, “adut’ birkog ditoy a kompania!”
Uray la a nakagat ni Inciong mababa dagiti bibigna. Saan a nasdaaw. Pudno ti sinao ti panguloda. Bayat ti agtallon a bulan a panagpaayna iti kompania, napalpaliiwna nga adu ti maar-aramid.
“Awan, a, g’yem. Matayka no ur-arayem lat’ sueldomon! Masapul met, a, ti bassit a delihensia! No aramiden dagiti dadakkel, ditay ket aramidenen a babassit?” kunkunada kenkuana a kas pangikalintegan.
“Maysa pay,” kinuna ni Major Dimasagid, “adut’ makitkitak a datdatlag a tattao ditoy. Di met binilinkayo idin a dikay’ agpastrek kadagiti saan nga empleado?”
Maysa manen a pudno. Malagip itan ni Inciong a palubosanda no dadduma ti iseserrek dagiti nakurapay nga umay agarikumkom kadagiti matintinnag ken maibelbelleng a bagas. Ammona, maikaniwas daytoy iti linteg ti kompania.
Imbabana dagiti matana idi pinerreng ni Major Dimasagid.
“Kas pangulo, diak ipalubos nga agtuloy dagitoy. Dakayo,” inyunnat ni Major Dimasagid ti kanawan a tammudona, “a guardia ti ad-adda a mapabasol no rummuar ti uray sangabukel a bagas nga awanan palubos!” Nagsapri ti ngiwatna. Pinunasanna ti rabaw ti lamisaanna.
Inamil ni Inciong Mababa dagiti bibigna.
“Ngem ikkankay’ iti gundaway a mangatur kadagiti biddut ken liwayyo.” Immanges iti nauneg ti pangulo. Nagliad iti tugawna. “Manipud ita,” linintegna man met laengen ti panagtugawna, pinagsasaipna manen dagiti ramayna, ket ini-inayadna tapno agnadnad iti ulo daytoy tao dagiti insawangna, “asino man nga agliway pay iti uray naminsan— maminsan laeng— maikkat. Awan ti pakawan. Maawatam?”
“Wen, sir!”
“Mabalinmon ti rummuar.” Inling-i ni Major Dimasagid ti ulona sa pinidutna ti pluma a pagsursuratna itay.
Naglulok dagiti tumeng ni Inciong idi rimmuar. Pinunasanna ti ling-et iti rupana.
Nagtuloy a nagtinnag ti bayakabak. Nagtakder ni Inciong iti bassit a sinan-abong a pagbambantayanna. Naipasngay ti natibker a pangngeddeng iti panunotna. No adda maikkat a guardia, saan nga Inocencio Mababa ti nagan dayta a tao; nasken a taginayonenna daytoy a panggedan. Narigat ti awanan panggedan iti siudad.
Kaano la ti yaakarda a sangaamaan iti siudad? Nabiit pay. Awan pay ti am-ammoda a mabalinda a pagpasigan. Mabain metten nga agsubli idiay Siblot nga awayda idiay Pangasinan.
Malagipna ni Rosa nga asawana ken dagiti tallo nga annakda a kadagitoy a kanito, addada a kasla naiwawawa a ganggannaet iti siled ti maysa nga aksesoria iti daytoy kasla awan ti kararuana a siudad. Asida pay no maawanan iti panggedan!
Pinagallaallatiwna dagiti matana iti nagbabaetan dagiti simmimbaan a bodega. Nakalanglangton dagiti ruot a nayaplag iti barukong ti madigdigos a daga. Timmayab ti panunotna iti awayda. Dadakkel ket ngatan dagiti raep ita, nakunana. Septiembren. ’Ton umay a bulan, maanin dagiti biit. Lumakanto met lat’ bagasen!
Sumungad dagiti trak ti kompania a nagkarga iti bagas. Inkapetna ti kapotena. Rimmuar sa inlukatna ti narehasan a ruangan ti solar.
Nangin-inut a nagbalin nga arimukamok ti bayakabak. Madamdama pay, simmirip ti init. Mangrugin a magna dagiti tao kadagiti kalsada. Inyabaday ni Inciong Mababa ti karbin sa nagturong iti yan ti madisdiskargaan a trak.
Immisem idi mangngegna dagiti nakaar-arimbangaw, aglingling-et ken umanikki nga agbagkat ken agbaklay kadagiti sinako a bagas a maipempen iti bodega. Tinannawaganna ti uneg ti trak.
Dimmakkel dagiti matana. “Ne, g’yem!” kinunana, “nabusbos ti maysa a sako. Nagadut’ naregregen. Sayang!” Nagwingiwing sa nagsakuntip.
Simmardeng dagiti dadduma a trabahador. “Ba’am dita,” kinuna ti maysa a nakabaybayog ti awanan tapar a barukongna. “Ha’n a riknaen ti kompania dayta.” Binagkatna ti maysa a sako sa impabaklayna iti maysa a kaduana. “Chicken feed la da’ta.”
“Wen, a, ngem saanen a maipalubos ti kasta. Adda baro a bilin.”
“Ba’am lad’ta kunak ket!” Pinayat la ket ngarud ti nakabaybayog ti barukongna dagiti naregreg a binukel iti rabaw dagiti sako nga inkaykay iti goma a sapatosna. “Bilinbilin! Agpappapuskol sa’t papel da’toy, a.”
Kinagat ni Inciong dagiti bibigna. Pimmanaw a napudot ti ulona.
(Adda tuloyna)
