NAKADENNES pay laeng ti selponna iti lapayagna, nakaul-ulimek ni Vhong a mangur-uray iti sungbat ni Dante. Ngem awan ti naurayna. Nasinga iti toktok manipud iti ridaw. Timmaliaw. Ni Leilani. Nagdardaras a napan nangilukat iti ridaw. Agar-arimasa dagiti babassit a ling-et iti rupa ti balasang. Linukatanna ti maysa a drawer ti lamisaanna. Nangiruar iti tualia. Inyawatna ken ni Leilani.
“Thanks, sir,” kinuna ti balasang. Pinunasanna ti rupana.
“Pagod?” sinaludsodna.
“Konti, sir.”
“Kumustahin mo si Dante,” kinunana. “Kasarsaritak.”
NOBELA: Saan a Rosas Amin nga Ayat, Maria Emmanuelle (10)
Immisem ti balasang. “Kumusta, Kuya Dante!” impigsana ti timekna.
“Kumusta ka raw,” kinuna ni Vhong. “Kasaritak biit ni Leilani. Awagankanto no madamdama. Okey... bye...” Imbolsana ti selponna. Nagtugaw. Linukatanna ti maysa a drawer ti lamisaan. Adda inruarna a sumagmamano a papeles. “Agtugawka,” kinunana.
Nagtugaw ni Leilani. Indepdepna ti tualia iti rupa ken tengngedna.
“Ket, ania ti marikriknam?” sinaludsodna idinto nga induronna dagiti papeles iti sango ti balasang.
“Nasakit dagiti sakak, sir... Nagkapuyodan sa pay ketdin.””
Immisem. “Gundawaymo daytoyen nga agsanud... no namnamaem a saanmonto a kabaelan daytoy, nasaysayaat nga agsanudka itan ta saanto laeng a ti sakit dagiti sakam ti pagpasaram no addakanton iti daytoy a propesion. Puyat. Adu a praktis. Adu a pannakapaay ken pannakaupay. Adu nga intriga. Nakasaganaka kadi a mangawat kadagita a pannubok?”
Pannubok, naitanimitim ti balasang. Pinanawan ti amana. Ginundawayan ti maikadua nga amana. Pinapatayna daytoy. Naibalud ti inana. Adda ngata pay nadagdagsen a pannubok ngem dagita?
“Narigat daytoy a propesion, Leilani... Adu a sakripisio ti kasapulan. Di pay ammo no agballigika wenno saan.”
“Awan met ti garantisado iti daytoy a biag,
Nagtungtung-ed.
“Nakasaganaak, sir, iti ania man a pannubok. No namnamaenyo a kabaelak daytoy, kayatko a padasen,” nakataltalek ti balasang a nagkuna.
Immanges iti nauneg ni Vhong. Minatmatanna manen ti balasang. Ti naidumduma a pannakasukog ti pammagi daytoy. Ti makaalino a lung-ayna. Dagiti saan a mailemmeng nga isemna uray no agpormal ti langana. Makaabbukay dagiti immasul a nakarimrimat a matana.
“Ania ti panagkunam, sir?” sinaludsod ni Leilani a nakarikna iti bain iti napigket a panangmatmat kenkuana ni Vhong. Ngem awan man laeng ti mariknana a buteng, wenno panagalumiim. Agluloken ti riknana no malagipna dagidi panangmatmatmat kenkuana ti nagsiuman kenkuana. Ngem sabali daytoy a lalaki. Mararaem. Disente.
“Magustuak ti pagnam... Makagutigot ti lung-aymo,” insungbat ni Vhong. Sinagidna dagiti papeles. “Fill-up-am dagitoy a papeles ken pirmaam...” Inyawatna dagiti papeples.
“Kayatna a sawen, mabalinak?” Tiptipden ni Leilani ti napalaus a ragsakna.
“Kasapulam ti adu a praktis. Praktis, praktis, ken praktis. Isu a mangrugi no bigat, kayatko a binigat nga addaka ditoy. Agsanayka agingga a kabaelam ti magna iti runway.”
MATMATMATAM pay laeng ti napintas a puraw a balasang a mangyaw-awat iti dakulapna. Kasla estatuakan a nakanganga. Kinidagnaka ni Dindo.
Liningaymo ti gayyemmo. Inseniasna ti dakulap ti puraw a babai. Nataw-anka. Inawatmo ti dakulap ti babai ket nagalamanokayo.
Iti panagsaip dagiti dakulapyo, miningmingam ti balasang. Nakasuot daytoy iti nakakitkiting a shorts. Ti laeng barukongna ti nakaluban a nangipaduyakyak iti naidumduma a sukog ti bagina. Natayag. Nangisit a na-highlight-an iti blondie ti pangatiddogen a buokna.
“Nice to meet you, Ferdie,” naparammag a nagparang dagiti brace dagiti ngipen ti babai iti panagbukar ti isemna.
Naklaatka. Dimo am-ammo daytoy a babai ngem am-ammonaka.
“Do I know you?” sinaludsodmo ketdi.
Napakiadka iti panangisiko ni Dindo kenka. Kinusilapam daytoy.
“Oh, sorry... Siak ni Rhianna... siak ti lider dagiti cheerleader ti Wildcats.”
“Oh...” dayta laeng ti simngaw kadagiti bibigmo. Saanmo nga am-ammo ni Rhianna. Ammom nga adda agsalsala ken agiikkis a babbai iti football field a nagay-ayamanyo ngem saanmo nga inkankano ida.
“Magustuak ti panagay-ayammo. Nalaingka. Kayatmo ti sumurot kadakami?” ni manen Rhianna.
Napangangaka manen. Damoyo ti agkita, agawisen a dagus?
“Mapankam mangan iti McDonald’s. Kaduak dagiti gagayyemko. Umaykan tapno maam-ammodaka a naimbag ken mayam-ammoka kadakuada.” Nakasamsam-it ti isem ti babai kenka.
Makmaklaatka pay laeng. Ita la a makitam daytoy a babai isu a dimo ammo ti isungbatmo.
“Sadino a McDonald’s, Rhianna?” ni Dindo ti nagsaludsod.
“’Diay suli ti Charleston ken Sloan...”
“Okey.”
Pagammuan la ta nasingakayo iti makarurod a boses. “What the—! I’d been looking for you, hon!”
Limmingayka. Ni Walter. Makasursuron ti langana. Linippaakna ti takiagmo a nakaiggem pay laeng iti dakulap ni Rhianna. Masuronka koma ngem ad-adda a naimayengka. Inrakus ni Walter ti takiagna iti siket ti babai sa ginandatna a bisituen ti bibig daytoy ngem nagling-i ni Rhianna.
“This is my woman, Ferdie. She is mine alone. Comprende, amigo?” narusanger ti boses ni Walter a nangkusilap kenka.
Sumungbatka koma ngem timmallikuden ni Walter a nakasiket pay laeng ken ni Rhianna. Nabatika laengen a maimaymayeng. Kinatawaannaka ni Dindo.
“Ket apay nga agkatawaka?” makasuronka a nagkuna.
“Talaga kadi a kasta ti kinainosentem kadagiti babbai?” Nagkatawa manen ni Dindo.
Nangemkemka. Dimo kayat a taliawen ni Dindo. Dimo kayat a makitana ti langam.
“Ammom no asino ni Rhianna, dude? She is the most popular girl here in Las Vegas High! Ti babai nga ar-arapaapen ti amin a lallaki iti sibubukel a eskuelatayo. Maysaak kadakuadan. Ngem ammok nga awan ti namnamak...”
“Ket?” nagindidiammoka pay laeng.
“Ni Rhianna a mismo ti immasideg kenka. Kayatnaka. Saan a basta umasideg iti lalaki daydiay.”
“Girlfriend ni Walter...” kinunam.
“Dayta ti problema. Sigurado a banatannaka ni Walter no padasem nga armen ni Rhianna. Isu a no mabutengka ken ni Walter, lipatemon.” Naggarakgak.
“Agawidtan,” kinunam ketdi.
“Saanta a mapan iti McDonald’s? Inawisnata ni Rhianna...”
Nagnaka. “Sika laengen ti mapan,” kinunam ket pinardasam ti nagna.
“Kabutengmo ni Walter?” agkatkatawa ni Dindo a pimmardas ti pagnana a simmaruno kenka.
Saanka a naguni. Ammom nga ang-angawennaka laeng ni Dindo. Ammo ti gayyemmo nga awan ti kabutengmo. Naimatanganna dayta idi pinadsom dagiti uppat a kaduayo iti uneg ti holding cell. Dadakkelda ngem dika man la nagrigat a nangpadso kadakuada. Nakitana payen dayta a kinapigsam iti football field.
Nakagtengkayo iti pagparkingan. Impis-it ni Dindo ti alarma ti luganna. Limmugankayo iti duduoganen a Honda Accord. Aglatlatin dagiti dadduma a pasetna a naukisan ti pinturana. Nakaad-adu ti kuppit ti bakrangna. Nakaung-ungor pay ken agtigtigerger no agandar. Nakaas-asuk payen ket dandani saanen a makapasa iti tinawen nga smog test dagiti lugan iti Las Vegas.
Iti passenger seat ti nagtugawam. Pasaheroka laeng. Awan ti bukodmo a lugan. Awan igatangmo. Agur-urnongka pay. Isu ngarud a babaen ti tulong ni Dindo, nakastrekka iti pagtrabahuanna a fast food iti Del Taco, maysa a nalatak a Mexican fast food. Para serbi, cashier, para aramid iti burito, taco, quesadillas ken dadduma pay. No saan, para punas kadagiti lamisaan iti dining area wenno agibelleng iti basura. Ngem an-anusam gapu ta kayatmo met ti makatulong iti pamilia ni Dindo a siaayat a nangawat kenka. Imbilangdaka pay ketdin a kasla paset ti bukodda a pamilia.
Napakidemka ta malagipmo manen daydi inam. Linaksidnaka. Impadawatnaka iti ayup nga Amerikano. Gapu kano iti nasaysayaatto a masakbayam...
Nangemkemka.
“Are we going?” nasingaka iti saludsod ni Dindo a mangpagpagandaren iti lugan. Gimluong ti lugan. Nag-backfire ti tambutso. Masapul a ma-tune-up. “Hey, are you listening to me? Are we going?” inulit ni Dindo.
“Mapanta agtrabaho, saan kadi?” insungbatmo.
Nagandar met laeng ti lugan a kakaasi nga agid-iddek. Napalalo latta ti kuyegyegna. Ngem awan ti reklamoyo. Nairuamkayon.
“Alas otso a mangrugita iti trabaho. Alas sais pay laeng,” inlawlawag ni Dindo. Naggunay ti luganda a rimmuar iti pagparkingan. Nagpakanawankayo iti Treeline.
Saankan a nagun-uni. Basta imbakalmo lattan ti panagkitam iti kalsada. Nagpakanigidkayo iti Charleston Blvd. Masungadyon ti McDonald’s.
“Ania?” sinaludsod manen ni Dindo. Makitkitamon ti dakkel a letra M a marka ti panganan.
“Saan, agawidtan,” aleng-aleng nga insungbatmo.
Nangngegmo ti pannakauyos ti nauneg nga anges ni Dindo ngem saanka a nagun-uni. Nagpainayad idi mabatoganyo ti McDonald’s sa limmingay kenka. Awan la essemmo. Nakaturong laeng dagiti matam iti sango.
“What’s wrong with you, dude? Are you gay?” insanamtek ni Dindo idi malabsanyo ti stop light iti Sloan.
MAKARINTARKA nga agaramid kadagiti order. Nakalista dagitoy iti screen iti sangom. Dua a Deluxe chicken burrito, sangapulo a regular a taco... Adu nga order. Saanmo a kayat a palabsan ta ad-adda laeng a makarintarka. Nangiruarka iti dua a tortilla. Indissom iti counter. Inkawalmo ti naguantesan nga imam iti container a naglaon iti nair-irap a letsugas, simmaruno ti kamatis, sa ti cheese, sa ti naiw-iwa iti napino a karne ti manok. Pinugsitam iti sauce manipud iti plastik a botelia. Linukotmo sa binungonmo iti papel. Kasta met laeng ti inaramidmo iti maikadua.
Nangidissoka iti sangapulo a taco shell. Bayat ti panangikabilmo kadagiti ingridientena a karne ti baka, letsugas, kamatis ken cheese, kellaat manen nga immalikubong iti panunotmo ti imbaga ni Dindo kenka.
Are you gay?
Napakidemka.
Baklaka ngata a talaga? Kaano pay a naaddaanka iti karelasion a babai? Awan! Ammom, masansan a maawis ti riknam kadagiti babbai. Masansan a mariknam ti karkarna a panagduyos kadakuada. Ngem apay nga agpukaw met laeng kalpasanna?
Maariekka? Mabutengka? Agalumiimka?
Kasano a mariknam ti ayat iti maysa a babai?
Napangarietka ta kumawiwit manen iti lagipmo ti inaramid ti nangampon kenka. Dagiti panangsagsagidna kenka. Dagiti panangbutbutengna kenka. Awan ti makaammo kadagitoy. Saanmo nga imbaga iti inam. Saanmo nga imbaga kadagiti gagayyemmo ken iti asino man.
Naikali ti buteng iti utekmo. Kaamakmo ti nakadakdakkel nga amam. Agarigenggenka no malagipmo dagiti pananglipakna kenka no saanmo a kayat ti paaramidna iti mabagbagina. Dagiti panangpatallikudna kenka... Ikarkarigatam a lipaten amin dagitoy, ngem kasla al-alia nga agsublisubli iti lagipmo.
“Ferdie! Ferdie!” Natiagka iti ikkis a nangngegmo.
Nagmulagatka. Iti datar, agkaiwara dagiti napisangpisang a taco shell ken dagiti naipalaman a karne ti baka, letsugas ken dadduma pay. Napakietka.
“What the fuck are you doing?” nakadakdakkelen ti timek ti superbisor a Mehikano.
“S-sorry, sir,” nakaal-alumamay ti timekmo.
“Put— get the fuck out of here! You’re fired!”
“Senior, por favor, don’t fire him,” impakaasi ni Dindo nga immasideg kadakayo. “He is okay, señor... We’ll just clean up and it’s okay...” indarasna ti nangkaykay kadagiti naiburandis a makan.
“Please, señor... I need this job. Sorry...” impakaasim met.
“No! Get out of here. Saanka a kasapulan!”
“Señor... por favor...” impakpakaasi latta ni Dindo.
“You’re fired, too! You piece of shit!”
“Excuse me?” nadlawmo ti kellaat a panagbaliw ti tonada ni Dindo. Kumarkariten.
“You heard me. You two are useless anyway... so, get out!”
Ginandat ni Dindo a gammatan ti superbisor ngem sipapardaska a nangtengngel iti gayyemmo. “Bay-amon,” kinunam.
Ngem agrasrasaw pay laeng ni Dindo bayat ti iruruaryo. “Makitaka laeng iti ruar, agikaroka!” inwitwitna.
Ginuyodmo ni Dindo nga inturong iti ruar. Agburburek ti daram ngem nabaelam a tinengngel ti riknam. Ket maragsakanka ta adda met laeng gayam nagnaan ti panagsublisublim iti psychiatrist.
“Hey, I need your uniforms back!” impakamakam nga impukkaw ti superbisor.
“Come get it yourself, asshole!” inriaw met ni Dindo.
Sinabatnakayo ti naalipunget a nabara a pul-oy iti iruruaryo. Uray no rabiin, nakalawlawag ti aglawlaw. No awan la dagiti bituen, ipagarupmo nga aldaw pay laeng. Adda pay laeng sumagmamano a tao iti pagparkingan.
Agpadakayo a limmugan. Agpadakayo a di maun-uni. Awan ti mayat a mangburak iti ulimek.
Saanen namnaminsan daytoy a pasamak. Ta no malagipmo ti napalabasmo, agbaliw ti templa ti bagim. Ket dimo ammo no kabaelam wenno saan a pengdan.
Nagkidemka ket nauyos ti nakaun-uneg a sennaaymo.
“So what the heck are we gonna do now?” ni Dindo a nakadumog iti manibela ti lugan.
“Sorry...” dayta laeng ti naisawangmo.
Immanges iti nauneg ni Dindo. “Are you okay?” Inyangadna ti ulona iti panangkitana kenka.
“Okay...” kinunam.
“Adda manen masao ni mamang no maammuanna a naikkatta manen ti trabahota.”
“Saanta nga ibagbaga,” kinunam. “Agawidtanto lattan iti normal nga oras a panagawidta. Sa inton bigat, sumapulta manen iti sabali a pagtrabahuanta.”
“Maikatlon daytoy a nakaikkatanta.”
“Ammok.”
“Ngem okeyka met laeng nga agpayso?”
“You know it’s hard... I’m trying hard to cope with it...”
“Maawatanka... Ammok ti problemam. Ngem kaano ken sadino ti pagpatingaanna?”
Saanka a simmungbat. Imbakalmo ketdi ti panagkitam iti makanawanmo. Binuyam dagiti adu a pinuon ti palm tree a naaray iti lawlaw ti pagparkingan. Naulimek ti rabii ket il-iliwem a kasta koma met ti kinaulimek ti biagmo. Ngem kasano?
Nalagipmo manen ni mamangmo. Agingga ita, adda latta iti panunotmo daydi panagsangsangitmo idi ibaga ti inam ti panangpaamponna kenka. Umukuok latta ti ladingit iti pannakalagipmo kadagiti pakpakaasim iti inam a saannaka nga ited iti Amerikano. A kontentoka iti biagmo iti dennana. Nga uray ania ti klase ti biagyo, basta agtalinaedka kenkuana. Awan iti arapaapmo ti nagarbo a biag. Umanayen nga addaka iti sidong ti inam. Uray no awan ti amam.
Ngem sulpeng ti inam. Awan ti dinengngegna. Impadawatnaka. Kaguram koma. Itabonmo koma iti lagipmo. Ngem apay nga aginga ita, mailiwka pay laeng kenkuana?
“Oh, come on, dude... don’t cry.” Tinapik ni Dindo ti abagam. Nagkatawa.
Naklaatka. Dimo payen ammo nga agluluaka gayamen.
“Sumarakta iti sabali a trabaho no bigat... adda angkelko nga agtrabaho iti Roberto’s Taco, amangan no matulongannata...”
“Sorry, Dindo. Kanayon laengen a siak ti pakaigapuan ti pannakapukawmo iti trabahom,” impadispensarmo.
“What are friends for? Ad-adu pay ti inaramidmo a nasayaat kaniak. No saan a gapu kenka, nalabit a baldadoakon. Saanka a madanagan ken ni mamang. Mannakaawat met daydiay. Nasao la ngamin sagpamisan.”
Napilpilitka nga immisem.
“Dayta ti masapulmo, sagpaminsan nga isem. Saan ket a nakaporpormalka a kanayon. Kasla bakbaklayem ti sibubukel a lubong. Ken maysa, no maalaka a regular player ti Wildcats, siguradonton a saanka a makatrabaho. Puro praktis ken ay-ayamto laengen ti ar-aramidem.”
Nagsennaayka. Kasano ngaruden no saan a kasta ti mapasamak?
“Siak lattan ti agtrabaho,” kinuna ni Dindo. “Mapanka agay-ayam. Ipamaysam ti agpraktis. Ammok a kabaelam, nakitakon ti laingmo.”
“Apay nga agsaksakripisioka gapu laeng kaniak?”
“Bro, ammom kadi ti ganasna no ibagada a kabsatko daydiay a nalaing a football player?”
Minatmatam ni Dindo. Nagsabat dagiti matayo. Kabsat kadi a talaga ti pangibilangan daytoy a Mehikano kenka?
NABANNOGKAN. Nakasaksakit ti bagbagim iti aginaldaw a training a nakaisangolam. Agtaray. Ag-weightlift. Dungparem dagiti naka-pad a tabla. Pardasam a tarayen dagiti nalinialinia a ligay ti lugan. Itirodada ti bola kenka. Sippawem sa itaraymo. Napardaska. Isu ti ad-adda a nagraeman ti coach kenka.
Makalawasen a kastoy ti ar-aramidem. Awan sardayna. Inton sumangpetka iti rabii, kakuyogmo met laeng ni Dindo. Awan man laeng panagatap ti mamang ni Dindo a saanka nga agtrabtrabaho. Mababainka ngem impanamnama ni Dindo nga awan ti nasken a pagbainam. Isu payen a mismo ti mangiburay iti sueldona kenka a para gastom iti uray no ania. Ad-adda a simminged kenka.
Pasaray agkedkedka nga umawat iti kuarta ken ni Dindo. Ngem ipilit met daytoy, sa kunana: “Basta saannakto a liplipatan no ma-draft-ka iti NFL ket agbalinkan a milionario!” Banag a nagkatkatawaanyo ta ammom nga imposible a mapasamak dayta. Rinibribu dagiti agtarigagay a makastrek iti NFL ngem sumagmamano laeng ti maala. Maymaysa laeng ti ambisionmo, makapagtuloyka iti kolehio. Ket no lalaingem ti panagay-ayammo iti football, a sangkaulit ni Dindo kenka, makaalaka iti scholarship-mo nga agkolehio. Makapagturposka, isu laeng dayta ti tarigagaymo.
Isu nga impasnekmo ti nagpraktis.
Insakripisiom ti bagim gapu laeng iti arapaap.
“Ferdie,” naklaatka iti pannakaawag ti naganmo. Timmangwaka iti panagdumdumogmo iti panagpampanunotmo. Ni Coach Devon.
“Yes, coach...” natarantaka a simmungbat.
“Ready?” sinaludsodna.
Napamuttalengka. Nakasaganaka kadin?
Pinagpasiarmo ti panagkitam iti ummong dagiti kapatadam a player nga adda iti locker room. Agsisinnutilda. Agririawda. Agtitinniroda iti papel. Agbibinnassawangda kadagiti agkakarugit ken agkakaalas a balikas. Agpapadada a maskulado. Nakatangtangken dagiti taktakiagda.
“I’m ready, coach...” insungbatmo.
“Good. Ammomon no ania ti aramidem, yeah?” inunton ti coach.
Nagtung-edka.
“I have faith in you, Ferdie... Help us win this game... just this game... to start...”
Nagtung-edka manen. Ngem mariknam ti panagkuy-os ti tianmo. Kasla nalabes unay ti panagtalek ti coach kenka. Kasanon no saanmo a maipaay ti kalkalikagumanna? Kasanon no nairanrana laeng a naigasatam ti nangbangdol ken nangtublak kadagiti kalabanmo idi?
Nangemkemka.
Naumakan a maikuskuspil. Saanmon a kayat a sublian ti kinadakes ti biag a nariingam. No awan man ti nakaipaay iti nam-ay ti biag kenka, ti bagim laeng ti kakaisuna a nakaibatian dayta a responsibilidad. Sika! Kayatmo ti pumanaw iti daytoy a kasasaad. Ket football laeng ti kakaisuna a rangtaymo.
“Hey, boys... listen up!” makatitileng ti timek ni Coach Devon manipud iti megaphone.
Kellaat a napukaw ti ariwawayo iti uneg ti locker room. Timmaliawkayo amin iti coach. No nagsao daytoy, awan ti makaitured a saan nga agtungpal. Ti laeng saona ti mabigbig iti daytoy a locker room ken iti football field.
“Do you, sissys, know our record is?” Imbaba ti coach ti megaphone.
“Zero-four, coach!” naggigiddan dagiti kakaduam a nagkuna.
“I can’t hear that!” inriaw ti coach. “What’s our record again?”
“Zero-four, coach!” nakapigpigsan ti panangipukkawyo.
“Zero win, four losses... That’s right! And that’s not acceptable,” impukaw manen ti coach manipud iti megaphone ket uray la a nagallangogan ti bosesna.
Awan ti nagtimtimek. Nakaul-ulimek ti uneg ti locker room. No adda matnag a dagum iti datar, mangngeg la ketdi ti kalangikingna.
“Datayo ti maysa a kalaingan a football team iti napalabas a tawen. Dandani nakapantayo iti city champiponship... We were so proud. We were so good. We were one of the best. Yet we are the worst team this year... We are goddamn 0-4. No win over four losses. Are you happy?” nagpukkaw manen ni Coach Devon.
“No, coach!” inriaw dagiti kakaduam.
“Ket ania ti nasken nga aramidentayo?”
“Win at all costs, coach! Break some bones if necessary!”
“That’s right, boys! Break some bones! That’s right! Then, let’s go out there! Play the best game we will ever have! Because on this day, if you’re going to lose again, some of you will see the end of their career in football. Understood?”
Ket inukkonmo amin a kiredmo.
(Maituloyto)
