Sarita ni B.A. GRAY
KANAYON met idi a mangisangpetda kadagiti mabulodda a pagiwarnak tapno adda basbasaek. Pagam-ammuan, iti maysa nga aldaw, kasla nasulek dagiti matak iti nagan ti kabsatko a balasang a nagsurat iti salaysay iti maysa a bilang ti Tribune.
“Agawidka Ketdin, Manong,” kinuna ti paulo ti salaysay a sinurat ti kabsatko.
Binasbasak daydi a salaysay. Namindua, namitlo. Pinamimpatko manen a binasa. Saanak a mamati a naitured ti kabsatko ti nagsurat iti kasdi.
“Nabayagen a sapsapulenka, manong,” kinuna ti salaysay iti maysa a pasetna. “Agawidkan ta saanka a maan-ano. Nalaing a parsua dagitoy simmublat a mangituray kadatayo. Diak makadayaw iti laingda.”
KLASIKO A SARITA: NAISPAL(1)
Kasla nagkupit ti pusok iti kasdi a nabasak a sinurat ti kabsatko. Napanak nakigubat nga insaldak ti biagko, kinunkunak iti nakemko, tapno matiped ti pannakaituray ti Filipinas iti ima dagiti nadangkok a kabusor. Ngem ita… Ita! Natiri a kabsat! Nadawel a rikna!
Agluluaak idi naimatangannak ni Saling.
“Adda lumagip?” kinunana nga immisem, a pangep-epna ngata iti naimatanganna a ladingitko.
Saanak a simmungsungbat ngem impabasak daydi sinurat ti kabsatko. “Napanak nakigubat gapu iti demokrasia,” kinunak, “ngem diak matukod nga aramiden ti kabsatko dayta.”
Nagsao manen ni Saling iti pinangep-epna iti dakes a riknak, ngem kasla napukawen ti panagdayawko iti kabsatko. Nasaysayaat pay koman no awan ti nangilisi kaniak idi naglusdoyak tapno diak koma nakitkita dayta a salaysay; diak koma nakitkita dayta a sinurat ti kabsatko, kinunak manen iti nakemko.
AWAN ti karkarna a mapaspasamak iti daydi bario a nagtaengak. Awan met ti mapalpalabasmi, ta daydi a kalapaw naisangrat laeng a pagtaengan dagiti agama a mangbantay kadagiti laplapat.
Ngem iti maysa nga aldaw, nagsiddukerak unay; nagbutengak. Ta saanmi a napakpakadaan ti isasangpet dagiti immawag iti pagagdanan.
Siak ti napan kimmita, ket nakigtotak unay kadagidi uppat a naimatangak. Tallo a soldado a Hapones ken maysa a Filipino ti immay.
Kas man napullatan ti karabukobko; kas man diak nakaanges iti sumagmamano a darikmat; nagkalimduosanak iti ling-et. Diak napanunot no ania koma idi ti rumbeng nga isungbatko.
Napalag-anan bassit ti riknak idi sinaludsodda ti dalan a manglinteg a dumanon idiay ili. Nabang-aranak. Ngem ti panaglamiis dagiti dakulapko, daydi iseseggar ti dutdotko, nabayag a pinampanunotko; nabayag a diak napasubli ti kadkadawyan a rikna ken ganaygayko.
Intudok laengen daydi ammok a dalan, iti rabaw dagiti tamtambak; sa immay ni Saling a nangisuro ken nangipaawat kadakuada iti pagsasaoda.
Adda pay sinao ti maysa kadagidi Hapones, sa inlawlawag daydi Filipino no ania ti kayatna a sawen.
Naawatak met bassit daydi sinao daydi Filipino, ket insungbatko a masaksakitak.
“Mararria,” kinunak.
Saan a nagtaktak dagidi Hapones idi naammuanda ti sakitko. Pimmanawda a dagus nga adda manen sinaoda.
Immisem laengen daydi Fililpino a kaduada, ket kinunana a mabuteng dagidi kakaduana iti sakit a malaria.
Naparagsakanak idin a nakapanawda; nasubadanen daydi pannakakigtotko.
NAPIGSA ken nasayaaten ti bagik idi pinalubosandak ti kaamaan ni Saling. Diak nasbaalan ti ragsakko a nagpakada; ngem no kasano ti ragsakko, kasta met ti leddaangko a simmina iti sidongda. Uray inton kaano man, diakto makasubalit iti imbagda. Saan laeng a ti panangaywanda kaniak idiay balayda ti nangipakitaanda iti kinaimbagda, ngem inyalaandak pay iti sedula ken pasesko nga agawid; nangpanunotda pay iti sabali a naganko tapno saanak a matiltiliw iti dalan.
(Adda tuloyna)
