(Immuna a naipablaak iti Oktubre 11, 1965 a bilang ti Bannawag)
Sarita ni T. GABRIEL TUGADE
NALUKAGAK iti arimbangaw dagiti aglaklako nga agiinnuna a kumalay-at iti bakrang ti lugan. Nagmataak. Addakami gayamen iti estasion iti Calamba. Inlukatko ti tawa iti batogko. Awan a pulos ti namalbaliwan ti Calamba. Nalabit, kasta met ti Los Baños, nakunak iti nakemko. Ababa ti dua a tawen a makaipaay iti adu a panagbalbaliw.
Nagtuloy ti panagbiahemi. Iti yaapros ti nasalemsem a pul-oy nakariknaak ti naidumduma a ganaygay… ngem apagkanito laeng. Nasuktan daytoy iti panagduaduak iti ibunga daytoy nga ipapanko idiay Los Baños. Sangapulo laengen a kilometro ket makagtengakon iti papanak. Addaytan ti napintas a Bantay Makiling…
Naganeng-eng ti makina iti ikakalay-at ti lugan iti bakras ti Makiling. Ngem sabali ti nagdenggak ti dayta nga aneng-eng. Kasla saning-i ti maysa a babai a kurangna la ti agparintumeng tapno paneknekak ti kinapudno dagiti karik.
KLASIKO A SARITA: Ti Atang, Ti Temtem, ken ti Sangapuon a Mangga (2)
Dimsaagak iti sango dagiti fruit stand iti nagsapalan a kumamang iti Kolehio ti Agrikultura. Ar-ariketketen ti riknak. Agtuloyak ngata? Awatennak ngata pay kalpasan daydi a napasamak? Pinaturedko ti nakemko. Nasken nga agkitakami ken Dolor.
Binallasiwko ti kalsada ket nagturongak iti maikatlo a paglakuan iti prutas manipud iti sangi ti nagsapalan.
“Komusta, Nita?” inkablaawko iti nadanonko nga agbambantay iti paglakuan.
Nabayag a saan a nakasungbat ni Nita. Nagmurareg a nangmatmat kaniak.
“Sika gayam, Manong Nick. Dandani saanka a nalasinen.” Immalsem ti rupana.
Saanko nga inkaskaso daytoy a tignay ti balasang nga adien ni Dolor.
“Ammok no kasano ti gurayo kaniak. Dayta ti gapuna a nagturedak nga immay tapno agpakawanak kadakayo ken tapno aturek dagidi nagkurangak, nangruna ken ni manangmo.” Pinidutko ti sangaraay a lansones manipud iti bigao ket nagay-ayamak a piniselpisel dagiti bunga.
“Nabayagen a pinakawannaka, manong. Idi pay laeng ipapanawmo. Ngem naladawen…” Ket dinepdep ni Nita ti suli dagiti matana. Nagturong iti maysa a suli iti paglakuan iti prutas. Idi pay laeng ti pannakariparko iti nakabitin nga indayon. Kellaat a nagtibbayoak. Immasidegak iti indayon.
“I-isu kadi ti…?”
“Wen, manong…”
Kellaat a nariknak ti rikna ti maysa nga ama iti damo a pannakaimatangna iti anakna. Kayatko a mapan adawen ti ubing iti indayon tapno ililik kadagitoy takiagko, tapno ipariknak ti dungngok, ngem rinimbawannak ti panagbain. “Di la mabalin?” kiniddawko ti pammalubos ni Nita iti yaasidegko iti matmaturog nga ubing.
Saan a naguni ngem awan met ti impakitana a panagkedked.
Simrekak iti paglakuan. Immasidegak iti indayon. Pinidilko a silalag-an ti pingping ti maladaga. Anakko. Anakko.
“Ni… ni Dolor ngay?” kinunak ken ni Nita.
Kinitanak ni Nita ngem saan a simmungbat.
“Kayatko a kasarita… Yanna?”
“No kayatmo, manong, kuyogenka,” kinunana. Kiniddawna iti lalaki nga adda iti paglakuan iti abayna ti panangkitkitana pay laeng iti ubing bayat ti kaawanna.
Awan ti nagtimtimek kadakami bayat ti panangpanurnormi iti akikid a kalsada. Rinimbawanen ti gagarko dagiti kayatko nga amaden ken ni Nita. Namrayak nga inwaras ti panagkitak kadagiti pinuon a lansones a narnuoyan iti bunga. Ket simmantak iti lagipko ti naragsak a napalabasko iti daytoy a lugar: daydi damo a panagkitami ken Dolor iti paglakuanda iti bungbunga iti naminsan a panagekskursionmi nga empleado ti kompania a pagtrabahuak; dagidi masansan nga isasarungkarko kenkuana iti Domingo; daydi panagkinnaawatanmi; dagidi pampannagnami iti sirok dagidi nalayog a niog a nakatarataran met dagidi pinuon a lansones; dagidi agtangep-sipnget a panangpampanurnormi itoy a kalsada iti panaggapumi iti igid ti dan-aw a pangbuyaanmi iti ilelennek ti init, a kanayon a panangipasindayag ni Dolor kadagiti agraraay a bunga dagidi lansones nga agandap ti bimmalitok a marisda iti sipnget, buya nga awan iti Kailokuan.
Agluom dagiti lansones idi yetnagna ti ayatna kaniak, agluom man met laengen dagiti lansones idi intarayak, idi naammuak nga addan agpitpitik a biag iti saklulona. Ket inkallaysak ni Cynthia, anak ti maysa a nasaliwanwan a kailianmi ken kinaayan-ayatko iti sekundaria. Naragsakkami ken Cynthia. Ngem dimteng ti nakaal-aliaw a rabii a pannakadesgrasiada kadagiti dadakkelna iti naminsan nga isasang-atda idiay Baguio. Natay ni Cynthia. Nagladingitak unay.
(Maituloyto)
