Sarita ni MELITON GAL. BRILLANTES
Saan a ti rutroten a balay ti ginamgamna itoy dua a gasut a metro kuadrado a solar no di dagiti muyong a naatar-atar a naipaigid iti inaladan: santol, kaimito, atis, abokado, sarguelas, sua ken dadduma pay. Kangrunaan unay, ti sangapuon a mangga iti lauden ti balay. Intukon ti mannugal a naspak ti puonanna kenkuana daytoy a solar ken ti amin nga adda iti las-udna. Inlakona ti solarna iti kabangibang daytoy a purok ta sigud nga inap-apalanna daytoy a solar uray idi baro pay laeng.
Awan pay ti nadamagna a natay kadagiti sigud a nagtaeng iti daytoy a balay. No apay ketdi a matay ti mayanakda nga agassawa! Agdadagsen pay laeng ti asawana idi umakarda ditoy iti daydi umuna a bungada. Adda ngata agpayso di kayat dagiti marmarna iti mangga kadakuada kas kinuna ni Lakay Laur? Ngem agdayodayoda met no adda ibellengda iti rabii a kas iti napudot a danum.
Tek… Tek… Tek… Tek…
Nakasarsarangsang ken nakapigpigsa ti uni ti saltek iti maysa a suli. Ngem dina dinillaw a kas iti daytoy kasla aglaladut a saltek iti bubongan. Nagkarayam ketdi ti panagkitana kadagiti pinuon iti abagatanen ti mangga: santol, atis, sarguelas, kaimito. No ti maysa la koma kadagita ti nagaponan dagiti marmarna, wenno uray isu aminen a pinuon iti solar, malaksid ti mangga, pinasapasna koman ida.
KLASIKO A SARITA: Rabii Idiay Nagsabaran (1)
Saan! Saanna la ketdi a pukawen dayta a pinuon!
“Awan. Awan sa la ti gasatta,” kinuna ni Manang Sela, ti asawa ni Mang Inciong. “Manegdeg latta ‘toy ubing.”
Immasideg ni Mang Inciong iti papag, kadagiti agina. Ngem saan a nagpaut dita. Nagsubli met laeng iti nagtakderanna itay. Saanna a maibturan ti nalusiaw a rupa ti anakna ken ti napartak a panagpangato ken panagpababa ti barukongna. Kasla pay met ngamin mairayrayo ti riknana.
Inyangad ni Mang Inciong ti rupana ket naipatay ti timidna kadagiti agar-arimasan a dakulapna. Natarus dagiti matana iti ruar, kadagiti sumagmamano a balay a kaarrubada iti di unay adayo. Nakitana dagiti parol kadagiti tawada. Paskua. Agragsak amin a parsua iti isasangbay manen ti pannakayanak ti Mannubot. Ngem kasano ti pannakipagragsakda itoy a kasasaadda?
“Oy, sika. Umayka man…’’ Naklaat ni Mang Inciong. Nagrikab ti barukongna. Timmakder. Sipaparagsit nga immasideg kadagiti agina iti papag. “Apay… Apay, ‘ya?”
“Matay sa latta ‘toy ubing. Aglusdolusdoy man metten,’’ namigerger ti timek ti asawa.
Limmamiis ti amin a paset ti bagi ni Mang Inciong. Nagtiltilmon a nangap-apros iti ulo ti maladaga iti saklot ti baketna. Kastoy sa man idin ti kasasaad dagidi dua nga annakda sakbay nga innala ida ti Namarsua. Nagkullayaw ni Mang Inciong aglalo idi madlawna ti panagwagwagen dagiti abaga ti baketna.
Iti ruar, pimmigsa ti waneswes ti angin a manglunlunes ken mangruros kadagiti bulong. Kimmanakraad met dagiti nipa a tawa iti akin-amianan a paset ti balay.
“Saanka nga agsangit ta di madagdag ‘ta ubing,” dandani la natilmon ni Mang Inciong ti sinaona.
“Ayabam man da Nana Berta, a. Pukkawam ida,” imbaningrot ni Manang Sela.
Arintarayen ni Mang Inciong a napan iti tawa. Nagpukkaw. Nagranitrit ti agdan iti di unay nabayag iti panagpukkawna. Dua a babbaket ti simrek. Nagtarus dagitoy iti yan ti papag.
“Dakes sa man nga agpayso ‘toy ubingen. No dimonto met tinungpal ti kinuna ti doktor a nangagas iti daydi maikadua nga anakmo, sika, Sela. Pinulosmo met ngamin ti di napan iti klinika ‘diay ili. Ita, ne, matay sa man ’toy ubingen.”
Ti laeng naudi a binalikas ti maysa kadagiti babbaket a kaarrubada ti nangngeg ni Mang Inciong nga adda man itan nga agtaktakder iti ampir ti tawa. Ammona a saanen nga agbayag ti anakna.
Immir-irut pay ti panagkuyabbet dagiti ramayna iti paladpad. Naggiteb dagiti lasag iti agsumbangir a pangana. Nakatadtadem itan dagiti di pay kumirem a matana a naiturong iti sarukang iti di unay adayo ti arimpatayenen a temtem; iti naginduyas a sanga ti mangga a wagwagwagen latta ti narungsot nga angin— pakaaibitinan koma dayta ti indayon ti anakna; iti aringgawis a pagkurkuripaspasan dagiti nalap-it nga uggot; dagiti alig, alimbubuyog, alumpipinig… Matay manen ti anakna… Awanto ti mayanakda nga agnayon ti biagna…
Nagtignay ni Mang Inciong. Immulog. Napan iti sirok. Idi lasatenna ti paraangan a nakaiburindisan dagiti naregreg a bulong, kasla dina nadlaw ti siplag ti angin a nangkusokuso iti buokna. Sangkabitbitna ti wasay iti panagturongna iti nasurok a sangarakep a pinuon.—O
