Immuna a naipablaak iti Agosto 21, 1951 a bilang ti Bannawag.
Sarita ni L.B. ABLANG
NARIGAT ti dalan nga agpa-Nagsabaran. Ngem awan ti narigat no gapu ken ni ayat. Nailet, karemmengan ken kabambantayan ti dalan nga agpa-Nagsabaran. Ngem awan ti remmeng, awan ti bantay no gapu la ketdi ken ni Francisca nga ay-ayatek.
Wen, ayatek ni Frisca. Nasursurok ti mangayat kenkuana iti maymaysa nga oras laeng! Idi laeng kalman! Idi laeng kalman a panagsarakmi iti sirok ti nangka, iti sirok ti nangka a dakkel, iti dayaen ti eskuela a pangisursuruanna. Diak maawatan no apay nga ayatek idinto a namnaminsan a nasarakak. Adda ngata kalintegak? Saan ngata nga ayat iti damo a pannakakita ti simmangbay iti pusok? Adda ngata pay la pakaibislinak iti puso ni Frisca? Awan ngata ti ipatpategna?
Ngem adda man ken awan ay-ayatenna, ayatek ni Frisca. Naisem, iti panagkunak. Nakitak dagiti makakayaw a matana idi immisem. Narungpi dagiti bibigna— nalabbasitda. Kaay-ayok dagiti bibigna. Ngem awan ngata ti nangtakaw iti maysa nga agek kadagita a bibig? Nasiputak ti panaggaraw dagiti dua a kallid iti pingpingna. Nagimnas man a daniwan, no maysa koma a reyna, ket siak maysaak met a mannaniw!
KLASIKO A SARITA: Agluom Manen Dagiti Lansones (2)
Francisca Villa, duapulo ti tawenna, balasang, agtayag iti lima kadapan ken tallo a pulgada, maestra ti pagsapulanna, napudaw, naisem, kalalainganna iti pammagi, maatap a kaayan-ayat ni Commander Liwliwa.
Binasak ti surat nga inted ti turayenmi. Namindua a binasak. Kaayan-ayat ni Commander Liwliwa? Pudno ngata? Apay a kayatna ti makiayan-ayat iti maysa a tao a kamkamaten dagiti takiag ti linteg, maysa a tao a maibilang a kabusor ti pagilian, maysa a tao a maatap nga agpappapatay iti tao, agdawdawat iti taraonna kadagiti umili? Ni Frisca ti makiayan-ayat iti maysa a managbasol?
No kaayan-ayat ni Commander Liwliwa ni Frisca, di kadi maduktalan nga adda dagiti pangen ti kabusor a kamkamatenmi idiay Nagsabaran?
Rumbeng ngata a kasarsaritak ni Frisca maipapan ken ni ayat? Kasano ngata ti panangirugik tapno saan a mabuteng no agsaludsodak kenkuana maipapan kadagiti birbirokenmi? Tiliwenmi ngata ket ibilangmi a kas maysa a balud?
Adu dagiti pampanunot a dimmarup iti mugingko idi rugianmi ti agkalay-at kadagiti turturod nga agturong idiay Nagsabaran. Nasipnget daydi a rabii. Awan ti parolmi. Awan ti bagnosmi nga agturong iti nasao a purok. Saan a maipalubos kadakami a buyot ti agitugot kadagiti bagnos iti rabii amangan no isuda met laeng ti umuna a mangipalab-og kadakami.
Ngem nakitak idi kalman ni Frisca, ket naawisna ti puso ken riknak nga agayat kenkuana. Napigpigsan ti pitik ti pusok ngem ti timek ti panunotko. Ipalubosko nga agturay ti riknak a saan ketdi a ti panunotko? Saan, aya, nga inyunay-unay ti komandantemi a sursuruenmi ti agparbeng kadagiti mision a napeggad unay, amangan no dagiti saanmi nga ipagarup a kabusor met laeng ti mangpalab-og kadkami?
Ngem, dakes ngata a tao ni Frisca? sinaludsodko iti panunotko. Dakes ngata? Saan, aya, a nagadal kadagiti eskuela publika tapno makuna a saanna a sinisip ti anag ti demokrasia, tapno iti kasta, maituredna ketdin a busoren dagiti nasalun-at a wagas ti panagbiag a nakairuamanna?
“Senior, dua pay a turod ti kalay-atentayo. Inton sumalogtayo, magnatayo iti waig, ket apaman a malabsantayo ti dakkel nga anteng, makitanton ti balbalay.” Nakired ti panagsarita ti maysa a kabo a sarsarunuek.
“Sikanto, Angelino, ti mangusig ken ni maestra,” impatalgedko itoy a kabo. “Uray ket masiribka met a mangyebkas iti ayat iti uray asino a balasang, iti sadino man a lugar. Beteranoka met gayam, saan?”
Napalalo nga isem ni Angelino, ket nakapaggaak pay iti panangpatiray-okko kenkuana.
“Ngem, Angelino, annadam ti panagsaludsodmo tapno dimo dunoren ti riknana. Ammom met daytay basbasaek. Laglagipem a maatap ni maestra a kaayan-ayat ti maysa a lampong.”
(Maituloyto)
