(Immuna a naipablaak iti Hunio 30, 1969 a bilang ti Bannawag.)
Sarita ni ESMENIO GALERA
TINANGADKO ti pasdek a sangapulo ket pito a katuon. Agtrabaho ditoy ni Manong Andro Balucas a kapatas dagiti kantero. Agsasanggala dagiti andamio iti bakrang ti pasdek ket naganaygay dagiti kantero nga agpalpalitada. Nakangaton ti init. Adu ti lugan iti Buendia Avenue.
“Intan,’’ kinuna ni Manong Andro.
Simrekkami iti inaladan. Nagtaruskami iti opisina. Nadanonmi ti timekeeper a mangur-urnos iti daily time record.
KLASIKO A SARITA: Tarindanum (1)
“Nilo, adda baro a peon,” kinuna ni Manong Andro.
Inyawatko ti police clearance ken health certificate-ko iti timekeeper. Insuratna ti naganko iti maudi a limbang ti D.T.R. Pinirmaak. Nadalus ti inaruat ti timekeeper. Napudaw ken nalinis ti kudilna. Kinitak met dagiti trabahador; aglingling-et ket agal-al-alda iti nakaro a bannogda. Nalunes ti pagan-anayda. Nakahelmetda iti amarilio.
“Inta agsukaten,” kinuna ni Manong Andro.
Napardas nga umuli idinto a kamkamatekon ti angesko. Nakadanonkami iti kadsaaran a pagpelpellesanna.
“Dita ti puestom.” Intudona ti elevator nga agud-udaud iti bakrang ti pasdek. Inuraymi ti panagpangato ti lugan. Ginutadna ti barut idi makabatog ti sasakayan iti andamio a pagtaktakderanmi. Nagsardeng ti elevator. Limmuganmi.
Kasla mailunos ti angesko idi agpababa ti elevator. Ngamin, awan a pulos ti barandilias wenno tapaderana.
“Tulongam ni Eddie,” kinunana idinto a limmugan manen iti elevator. Nagpangato.
“Isaganam ti sangapulo a supot a semento ditoy.” Intudo ni Eddie ti poste. “Kargaam amin dagiti lata iti darat. Pino, magaspang ken graba.”
Agkakapsutak a nagturong iti nakaikamadaan ti ginasut a supot ti semento. Kasla mabriat ti barukongo idi ibuatko ti dua supot. Nadlawko ti panagtaltaliaw ti tindera ni Mr. Caranzo idi lumabasak iti batogna.
Kalpasan ti nasurok a maysa nga oras, napigisen ti pantalonko. Nagbalinen a kaki ti maongko ken puraw ti nangisit a kudilko ken dagiti kurimatmat ken buokko.
“Ania ti ar-aramidenyo dita?” Timek ni Manong Andro manipud iti maikasangapulo a grado. Ung-ungtannan sa dagiti peon. “Ania ti kayatyo?”
Nauyong gayam, nakunak. Nabaneg ngem adda luklukay ti tengnged ken takiagna no agkatawa. Pampanagananda iti kalbo.
Idi mapatit ti kampana, nagtugawak ket imbanang-esko ti nakaro a bannogko. Bumarbara ti bagik. Nalagipko ti gasatko.
Nalpasen ti panagtalon idi malagipko ti agpa-Manila tapno agmaestroak. Nagpatulongak kadagiti Ilokano a nangato ti saadda ngem bin-ig a rekomendasion ti nagun-odko. Gapu ta saanak a makastrek iti trabaho, naglaklakoak iti naibotelia a tsokolate ken naranha. Ngem apagisu met lang a pagpletek ti paglakuak. Timmiponak manen iti aglako iti libro. Nakakorbataak a kunam la no asinoak, nakabitbitak iti porpolio a lalat a kasla maysaak a pastor. Agtimreak iti ruangan dagiti pimmalasio a balay. Ngem pasig a sennaay ti insangsangpetko iti pagdagusak.
“Umayka agpeonen,” kinuna ni Manong Andro. “Sakitem la unay ‘ta ahenten! Bannog ti lakay dayta a pagsapulan. Butbotannaka ketdi a iti gastos.” Kastoy met ti insurat ni tatang idi madamagna nga ahenteak iti libro.
Nagkatawa ni Alpon a kadagusak. “Saan a maibagay kenka dayta a trabaho,” kinunana. “Agsakitka ketdi, a!”
“Nagsayaat laengen, a, ngem ti awan,” kinuna ni Manong Juanito. Nauma ket ngatan a mangpakpakan kaniak.
Napatit manen ti kampana. Timmakder dagiti trabahador nga agngusngusab pay laeng iti tinapay. Imbuatko metten ti dua a supot a semento ket intuonko iti kamadak iti abay ti poste ti elevator. Agtantan-aw ni Manong Andro iti maikalima a grado. Nagkatawa. Kasla lalaisennak.
Naglanitek ti elevator. Sipapardas ni Eddie a nangikarga iti dram. Dinardarasko nga innala ti murdong ti hose a naikamang iti maysa a metro kubiko a pagurnongan iti danum. Imbulosko ti agbirbirua a hose iti dram. Saan a nabayag ti pannakapunnona.
Limmugankami iti elevator nga agpangato. Tinnawagak dagiti peon a marigatan nga agsinsil, agbakbak iti kabiti ken agkiwkiwar. Tumanagari dagiti kantero. Mandar ditoy, mandar dita. Pukkaw ditoy, pukkaw idiay. “Tubig dito! Buhangin! Semento!” Inisemak ti maysa a marmolista idi makadanonkami iti maikalima a grado.
“Pumuputi ka na rito, bay,” kinunana.
Nagkakatawakami.
Pinagsardengmi ti elevator iti maikasangapulo ket lima a grado. Natannawaganmi ti kasla kakutonan a kalsada a nangbeltak kadagiti himmigante a pasdek ken sumilsilap a balay. Maal-alindawak idi rugianmi ti agidiskarga. Agang-angin ket agin-indayon ti elevator.
Simmalipengpengak iti likud ti naipasanggir a plywood iti pasdek apaman a nakababakami. Nagistayannak napuntaan ti dakkel a bato. Dinarasko ti rimmuar tapno ammuek no asino ti nangrabak kaniak. Ni Manong Andro! Nakabannikes ket umap-apuy dagiti matana. Sumilsileng ti ulona.
“Awan la ti ammoyon no di agtugaw? No oras ti trabaho, trabaho! Saan a pagbubulakbolan dayoy a lugar!”
(Maituloyto)
